Kolano skoczka to przeciążenie więzadła rzepki (które w praktyce działa jak ścięgno) w miejscu, gdzie przyczepia się ono do dolnego bieguna rzepki. Fachowo nazywa się to tendinopatią więzadła rzepki, a więc przewlekłym przeciążeniem ścięgna. Problem dotyczy najczęściej osób uprawiających sporty ze skokami, ale może pojawić się także u biegaczy czy osób, które nagle zwiększyły aktywność.
Podobnym, choć innym problemem jest choroba Osgooda-Schlattera. Występuje u młodzieży w okresie „skoku wzrostu”, gdy kości rosną szybciej niż mięśnie i ścięgna. Ból pojawia się wtedy niżej – w miejscu przyczepu więzadła rzepki do guzowatości piszczeli, czyli wyczuwalnej „górki” pod kolanem.
Przyczyny kolana skoczka
Ścięgno dobrze znosi obciążenie, jeśli rośnie ono stopniowo. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy obciążenie przekracza jego możliwości adaptacji. Najczęstsze przyczyny to:
- Sumujące się mikrourazy – siatkówka, koszykówka czy lekkoatletyka wymagają setek skoków na treningu. Drobne uszkodzenia, które pojedynczo nie dają objawów, gdy się zsumują i ścięgno nie zdąży się zregenerować, po pewnym czasie wywołują ból.
- Zbyt szybki wzrost obciążeń treningowych – np. zawodnik, który pominął okres przygotowawczy, a potem od razu trenuje na równi z drużyną. Kolejność budowania formy to: wytrzymałość, siła, dynamika. Jeśli pierwszy lub drugi etap zostanie pominięty, mięśnie i ścięgna nie są gotowe na ćwiczenia skocznościowe.
- Zmiana warunków – twardsze podłoże, nowe obuwie, więcej meczów w krótkim czasie.
- Czynniki związane z budową i ustawieniem ciała – np. koślawienie kolan przy lądowaniu, płaskostopie, sztywność mięśni uda czy ograniczona ruchomość stawu skokowego. Mogą zmieniać sposób, w jaki obciążane jest kolano.
Objawy i stadia
Charakterystyczny jest ból tuż pod rzepką, który zwykle da się wskazać jednym palcem. Nasila się przy skokach, bieganiu, przysiadach, schodzeniu po schodach i długim siedzeniu z ugiętymi kolanami. Często kolano „rozgrzewa się” – na początku treningu boli, w trakcie mniej, a po wysiłku znów bardziej.
Dolegliwości zwykle narastają etapami:
- ból tylko po aktywności,
- ból w trakcie i po treningu, ale bez wpływu na wyniki,
- ból uniemożliwiający normalny trening,
- ból także w codziennych czynnościach, np. przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach.
Nieleczony problem może się przewlekać przez wiele miesięcy i utrudniać nie tylko sport, ale i codzienne czynności. Im wcześniej zmienisz sposób obciążania kolana, tym zwykle krótsze leczenie.
Leczenie: stopniowe obciążanie zamiast odpoczynku
Całkowity odpoczynek zwykle nie jest dobrym pomysłem – ścięgno potrzebuje obciążenia, by się wzmocnić. Po kilku tygodniach bez ruchu ból często słabnie, ale wraca przy pierwszym treningu, bo ścięgno jest jeszcze słabsze niż wcześniej. Dlatego zamiast przerwy zaleca się mądre dawkowanie obciążeń.
Krok 1: zmniejszenie obciążenia i ćwiczenia izometryczne
Zmniejszam ilość skoków i biegania do poziomu, który nie nasila bólu: ból w trakcie wysiłku do 3 w skali 0–10 i brak nasilenia następnego dnia rano. Od początku wprowadzam ćwiczenia izometryczne, czyli napinanie mięśni bez ruchu – np. 5 × 45 sekund w pozycji półprzysiadu przy ścianie. U części osób takie ćwiczenie doraźnie zmniejsza ból.
Krok 2: powolne ćwiczenia oporowe
Podstawą leczenia są ćwiczenia oporowe: powolne przysiady, wypychanie ciężaru nogami na maszynie czy przysiady na równi pochyłej. Wykonuje się je zwykle 3 razy w tygodniu przez co najmniej 12 tygodni, z rosnącym obciążeniem. Ruch jest powolny – kilka sekund w dół i kilka w górę. Jeśli ból następnego dnia wyraźnie się nasila, zmniejsz ciężar lub zakres ruchu.
Krok 3: szybkość i powrót do skoków
Gdy ścięgno toleruje ciężkie ćwiczenia, stopniowo dochodzą ćwiczenia szybsze: podskoki, lądowania, zmiany kierunku, a na końcu pełny trening. Pomiędzy intensywnymi sesjami skocznymi potrzebna jest przerwa na regenerację. Cały proces trwa zwykle kilka miesięcy.
Metody uzupełniające
Na początku mogę zastosować metody, które doraźnie zmniejszają ból i ułatwiają ćwiczenia:
- terapię powięziową i masaż (w tym masaż poprzeczny więzadła),
- kinesiotaping,
- suche igłowanie,
- relaksację poizometryczną napiętych mięśni uda,
- opaskę uciskową pod rzepką lub masaż lodem po wysiłku.
Te metody mogą pomóc przejściowo, ale nie zastąpią ćwiczeń wzmacniających. Jeśli problem wiąże się z ustawieniem ciała – np. koślawieniem kolan przy lądowaniu – warto popracować także nad techniką ruchu i całą postawą.
Fala uderzeniowa
W przewlekłym kolanie skoczka, które nie poprawia się mimo ćwiczeń, rozważa się terapię falą uderzeniową. Wyniki badań są niejednoznaczne – u części osób zmniejsza ona ból, zwykle jako dodatek do programu ćwiczeń, a nie jego zamiennik. Zwykle wykonuje się kilka zabiegów w odstępach kilkudniowych do tygodniowych.
Kiedy pilnie do lekarza
- Po skoku lub lądowaniu pojawił się nagły, ostry ból pod rzepką i nie da się wyprostować nogi w kolanie – to może być zerwanie ścięgna.
- Kolano jest wyraźnie spuchnięte, gorące i zaczerwienione albo masz gorączkę.
- Ból nie pozwala spać lub utrzymuje się w spoczynku.
- U dziecka lub nastolatka ból kolana nasila się mimo odpoczynku albo pojawia się utykanie.
Ból kolana może mieć wiele przyczyn – więcej na ten temat przeczytasz we wpisie ból kolana – skąd się bierze. Jeśli boli Cię raczej boczna strona kolana, zajrzyj do wpisu o kolanie biegacza.
Kolano skoczka – fizjoterapia w Sanoku
Jeśli ból pod rzepką utrudnia Ci treningi lub codzienne funkcjonowanie – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Zbadam kolano, ustalę bezpieczny poziom obciążeń i przygotuję plan ćwiczeń. Więcej o leczeniu kolana znajdziesz na stronie ból kolana, a wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online lub pod numerem 508 813 267.
