Przepuklina kręgosłupa, nazywana też przepukliną dysku lub przepukliną jądra miażdżystego, to przemieszczenie części krążka międzykręgowego poza jego prawidłowy obrys. Może powodować ból i utrudniać codzienne funkcjonowanie. Poniżej wyjaśniam, skąd się bierze, jakie daje objawy, kiedy wymaga pilnej pomocy i co mówią badania o tym, czy może się cofnąć bez operacji.
Przyczyny przepukliny kręgosłupa
Przepuklina wynika głównie ze zmian zwyrodnieniowych krążków międzykręgowych (dysków) – elastycznych struktur leżących między kręgami. Dyski amortyzują wstrząsy i umożliwiają ruch kręgosłupa.
Z wiekiem dyski tracą wodę i elastyczność, przez co stają się bardziej podatne na uszkodzenia. Wtedy galaretowate jądro miażdżyste może przesunąć się przez pęknięcia w zewnętrznym pierścieniu dysku i uciskać lub drażnić korzeń nerwowy.
Objawy przepukliny kręgosłupa
Objawy zależą od tego, w którym odcinku kręgosłupa znajduje się przepuklina:
- Odcinek szyjny: ból szyi promieniujący do barku i ręki (tzw. rwa szyjno-barkowa), drętwienie lub mrowienie palców, osłabienie siły chwytu. Więcej przeczytasz w artykule o przepuklinie odcinka szyjnego.
- Odcinek piersiowy: ból pleców, czasem promieniujący wzdłuż żeber do klatki piersiowej, nasilający się przy kaszlu, śmiechu lub kichaniu.
- Odcinek lędźwiowy: ból w dolnej części pleców promieniujący do pośladka i nogi (rwa kulszowa), drętwienie lub osłabienie nogi.
Kiedy pilnie do lekarza
Natychmiast jedź na SOR, jeśli pojawią się:
- problemy z oddaniem lub utrzymaniem moczu albo stolca,
- drętwienie krocza, okolicy odbytu i wewnętrznej strony ud (tzw. strefa siodła),
- szybko narastające osłabienie nóg, zwłaszcza obu.
To mogą być objawy zespołu ogona końskiego – ucisku na pęczek korzeni nerwowych w dolnej części kanału kręgowego. To stan nagły, który często wymaga pilnej operacji.
Przy przepuklinie szyjnej pilnej konsultacji wymagają niezgrabność obu dłoni (np. trudność z zapinaniem guzików), chwiejny chód i zaburzenia równowagi – mogą oznaczać ucisk rdzenia kręgowego.
Diagnostyka i leczenie
Jeśli podejrzewasz przepuklinę, skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu. Rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową zleca się zwykle wtedy, gdy są objawy alarmowe, narasta osłabienie albo dolegliwości nie mijają mimo kilku tygodni leczenia.
Leczenie zachowawcze jest zalecanym pierwszym krokiem u większości pacjentów – z wyjątkiem sytuacji alarmowych opisanych wyżej, które wymagają pilnej konsultacji chirurgicznej. Obejmuje ono leki przeciwbólowe (zaleca je lekarz), fizjoterapię i ćwiczenia. Operacja bywa potrzebna, gdy objawy są bardzo nasilone lub nie ustępują mimo leczenia zachowawczego – przeczytaj też o operacji usunięcia przepukliny odcinka lędźwiowego.
Czy przepuklina może się cofnąć?
Wielu pacjentów zaskakuje informacja, że przepuklina dysku może się zmniejszyć lub nawet zniknąć bez operacji. Dotyczy tego m.in. przegląd badań podlinkowany poniżej.
Autorzy tego przeglądu przeanalizowali dostępne badania o tym, co pozwala przewidzieć samoistne cofnięcie się przepukliny w odcinku lędźwiowym. Zebrali 16 artykułów opisujących łącznie 360 przypadków. Byli to głównie młodzi mężczyźni z objawami radikulopatii (podrażnienia korzenia nerwowego), najczęściej na poziomie L4–L5 lub L5–S1. Kontrolne badanie obrazowe wykonywano średnio po ok. 11,5 miesiąca.
Prawdopodobieństwo samoistnego cofnięcia się zmiany zależało od jej rodzaju:
- uwypuklenie (ang. bulging – rozlane, niewielkie wysunięcie obrysu dysku): 13,3%,
- protruzja (wypuklina – materiał dysku wysunięty, ale z szeroką podstawą): 52,5%,
- ekstruzja (materiał dysku wyraźnie wydostaje się poza obrys): 70,4%,
- sekwestracja (fragment dysku oddzielony od reszty): 93,0%.
Paradoksalnie więc im bardziej materiał dysku wydostał się poza jego obrys, tym większa szansa, że z czasem się wchłonie. Nie oznacza to jednak, że każda przepuklina zniknie – to prawdopodobieństwo, a nie pewność.
Jak to się dzieje, że przepuklina znika?
Samoistne zmniejszenie się lub zniknięcie przepukliny bez zabiegu nazywa się resorpcją (wchłonięciem). Według metaanalizy Zhong i wsp. (2017) dotyczy ona ok. dwóch trzecich przepuklin w odcinku lędźwiowym leczonych zachowawczo. Przegląd Chiu i wsp. (2015) pokazał, że ekstruzje i sekwestracje cofają się częściej niż inne typy (zobacz też).
Mechanizm resorpcji nie jest do końca poznany. Proponuje się trzy wyjaśnienia.
1. Odwodnienie i kurczenie się materiału dysku
Wysunięty fragment dysku stopniowo traci wodę i się kurczy, co może tłumaczyć zmianę jego wyglądu w rezonansie magnetycznym (zobacz badanie).
2. Cofnięcie fragmentu przez więzadło
Napięcie więzadła podłużnego tylnego, biegnącego wzdłuż tylnej ściany trzonów kręgów, może wpychać fragment przepukliny z powrotem w kierunku przestrzeni międzykręgowej.
3. „Sprzątanie” przez układ odpornościowy
Ta teoria jest najlepiej zbadana i ma najmocniejsze potwierdzenie w badaniach. Materiał dysku, który wydostał się poza jego obrys, organizm traktuje jak ciało obce. Uruchamia się reakcja zapalna, wokół fragmentu tworzą się nowe naczynia krwionośne, a do pracy przystępują makrofagi – komórki odpornościowe „pochłaniające” zbędną tkankę.
Makrofagi typu M2 wydzielają substancje przeciwzapalne, które łagodzą reakcję bólową, sprzyjają tworzeniu się nowych naczyń krwionośnych, odpowiadają za przebudowę i naprawę tkanek oraz wchłaniają wysunięte szczątki dysku, zmniejszając jego objętość. Enzymy rozkładają przy tym materiał przepukliny.
Przepuklina może się więc „cofnąć”, a badacze znają już mechanizmy, które mogą to powodować.
Co lepsze – operacja czy leczenie zachowawcze?
Badania porównujące leczenie operacyjne i zachowawcze przepukliny w odcinku lędźwiowym u dorosłych prowadzą do podobnych wniosków. Leczenie zachowawcze jest zalecanym pierwszym krokiem u większości pacjentów. Operacja może szybciej przynieść ulgę przy bardzo silnym, uporczywym bólu i jest konieczna w sytuacjach alarmowych.
W dłuższej perspektywie – po roku i później – wyniki obu metod są jednak zwykle zbliżone. Dlatego decyzję o zabiegu, poza stanami nagłymi, można podjąć spokojnie, razem z lekarzem.
Przy przepuklinie lędźwiowej z bólem promieniującym do nogi pomocne mogą być ćwiczenia na rwę kulszową. Wykonuj je w zakresie, który nie nasila bólu w nodze – jeśli ból schodzi niżej lub pojawia się drętwienie, przerwij ćwiczenie.
Profilaktyka i codzienna dbałość o kręgosłup
Na ryzyko przepukliny wpływa wiele czynników, także niezależnych od nas. Warto jednak zadbać o to, na co mamy wpływ:
- Ruch na co dzień – regularna aktywność i ćwiczenia wzmacniające mięśnie pleców i brzucha.
- Zmiana pozycji – przy pracy siedzącej regularnie wstawaj i rozciągaj się; żadna pozycja nie jest dobra, jeśli trwa godzinami.
- Kontrola masy ciała – nadwaga dodatkowo obciąża kręgosłup.
- Stopniowanie obciążeń – przy dźwiganiu zwiększaj ciężar stopniowo i unikaj nagłych przeciążeń, do których ciało nie jest przygotowane.
Podsumowanie
Przepuklina kręgosłupa może powodować ból i ograniczać aktywność, ale u większości osób dobrze reaguje na leczenie zachowawcze, a w wielu przypadkach z czasem się zmniejsza. Wyjątkiem są objawy alarmowe – wtedy liczy się szybka pomoc lekarska.
Jeśli zmagasz się z przepukliną lędźwiową lub szyjną, zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku – zbadam Cię i dobiorę terapię. Więcej o tym, jak pracuję, przeczytasz na stronach ból kręgosłupa i ból szyi. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
