Rwa kulszowa to ból promieniujący wzdłuż przebiegu nerwu kulszowego – od dolnej części pleców lub pośladka w dół nogi, często poniżej kolana, aż do stopy. Zwykle dotyczy jednej nogi. Częstym błędem jest nazywanie rwą kulszową każdego bólu krzyża albo każdego bólu, który „schodzi” do uda.
O rwie kulszowej mówimy wtedy, gdy ból w nodze wynika z podrażnienia lub ucisku korzenia nerwowego albo samego nerwu kulszowego. Często towarzyszą mu mrowienie, drętwienie lub osłabienie mięśni. Ból zwykle nasila się przy pochylaniu do przodu, skręcaniu tułowia, kaszlu czy kichaniu.
Dobra wiadomość: u większości osób objawy stopniowo łagodnieją w ciągu kilku tygodni dzięki leczeniu zachowawczemu, czyli bez operacji. Najpierw jednak sprawdź, czy nie masz objawów wymagających pilnej pomocy.
Kiedy pilnie do lekarza
Natychmiast jedź na SOR (szpitalny oddział ratunkowy), jeśli razem z bólem pleców lub nogi:
- drętwieje krocze, okolica odbytu, narządów płciowych lub wewnętrzna strona ud (tzw. znieczulenie siodłowe),
- masz problem z oddaniem moczu, nie czujesz parcia albo nie trzymasz moczu lub stolca,
- słabną obie nogi,
- stopa zaczyna opadać lub osłabienie nogi szybko narasta.
To mogą być objawy zespołu ogona końskiego – ucisku na pęczek korzeni nerwowych na dole kanału kręgowego. Wymaga on pilnej diagnostyki i często operacji w ciągu kilku godzin.
Pilnie skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy ból pleców towarzyszy gorączce, niewyjaśnionej utracie masy ciała, chorobie nowotworowej w wywiadzie albo pojawił się po poważnym urazie. Jeśli noga jest obrzęknięta, ucieplona i bolesna w łydce – to nie jest typowy objaw rwy kulszowej i może oznaczać zakrzepicę, więc również wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej.
Nerw kulszowy – krótko o anatomii
Nerw kulszowy powstaje z połączenia korzeni nerwowych od L4 do S3 (odcinek lędźwiowy i krzyżowy kręgosłupa) w okolicy miednicy. Ma średnicę do ok. 2 cm i jest największym nerwem w ciele człowieka.
Nerw kulszowy odpowiada za pracę mięśni tylnej strony uda (tzw. kulszowo-goleniowych) i części mięśnia przywodziciela wielkiego. Jego gałęzie – nerw piszczelowy i strzałkowy wspólny – unerwiają wszystkie mięśnie podudzia i stopy. Zapewnia też czucie na tylnej i bocznej stronie podudzia oraz na większej części stopy.
Przyczyny rwy kulszowej
Objawy rwy kulszowej może wywołać wszystko, co uciska lub drażni korzenie nerwowe albo sam nerw. Przyczyny dzieli się na związane z kręgosłupem i pozakręgosłupowe.
Przyczyny związane z kręgosłupem
- przepuklina (wypuklina) krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym – najczęstsza przyczyna,
- zwężenie kanału kręgowego lub otworów międzykręgowych (stenoza), np. w przebiegu zmian zwyrodnieniowych,
- rzadko: guzy, krwiaki lub ropnie w okolicy kręgosłupa.
Przyczyny pozakręgosłupowe
- ucisk nerwu w okolicy pośladka, np. przez mięsień gruszkowaty,
- ciąża,
- guzy w obrębie miednicy,
- urazy miednicy, biodra lub uda,
- powikłania leczenia, np. ucisk podczas długiego unieruchomienia, źle dopasowany opatrunek lub ortoza, uszkodzenie w trakcie zabiegu czy radioterapia.
Kto choruje częściej
Rwa kulszowa najczęściej dotyczy osób w wieku ok. 30–50 lat, rzadko pojawia się przed 20. rokiem życia. Ryzyko zwiększają palenie papierosów, choroby współistniejące i gorszy ogólny stan zdrowia, a także obciążenia psychiczne, np. depresja.
Częściej chorują też osoby pracujące w wymuszonych pozycjach lub narażone na wibracje – np. kierowcy zawodowi i operatorzy maszyn.
Objawy rwy kulszowej
Typowe objawy to:
- ból promieniujący z pośladka do nogi, zwykle poniżej kolana – często silniejszy niż ból samych pleców,
- zaburzenia czucia: mrowienie, pieczenie, drętwienie, uczucie gorąca lub zimna w nodze,
- osłabienie mięśni nogi,
- osłabione odruchy (np. kolanowy lub skokowy),
- zmieniony sposób chodzenia, np. oszczędzanie nogi.
Objawy różnią się w zależności od tego, który korzeń nerwowy jest podrażniony:
- L4 – ból przodu uda i wewnętrznej strony podudzia, słabsze prostowanie kolana, osłabiony odruch kolanowy,
- L5 – ból bocznej strony podudzia i grzbietu stopy aż do palucha, słabsze unoszenie stopy i palucha (trudność z chodzeniem na piętach),
- S1 – ból tyłu łydki i zewnętrznej krawędzi stopy, trudność ze staniem na palcach, osłabiony odruch skokowy (ze ścięgna Achillesa).
Jak rozpoznaje się rwę kulszową
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na rozmowie z pacjentem i badaniu. Ważne jest, gdzie dokładnie promieniuje ból, co go nasila, od kiedy trwa i czy nie ma objawów alarmowych opisanych wyżej.
Testy w badaniu
Test Lasègue’a (test uniesienia wyprostowanej nogi, ang. SLR) – badający unosi wyprostowaną nogę leżącego pacjenta. Wynik jest dodatni, gdy wywołuje typowy dla pacjenta ból promieniujący do nogi. To najczęściej wykonywany test przy podejrzeniu rwy kulszowej i przepukliny krążka.
Test Bragarda – wykonuje się go po dodatnim objawie Lasègue’a. Badający opuszcza nogę do miejsca, w którym ból ustępuje, a następnie zgina stopę w kierunku goleni. Nawrót bólu przemawia za podrażnieniem korzenia nerwowego. Brak bólu przemawia raczej przeciwko tej przyczynie, ale wynik zawsze ocenia się łącznie z innymi testami.
Test cięciwy (ang. bowstring) – przy lekko zgiętym kolanie badający uciska nerw piszczelowy w dole podkolanowym. Wyraźny ból po stronie objawów przy bezbolesnym ucisku po drugiej stronie uznaje się za wynik dodatni.
Slump test – wykonuje się go w siadzie, stopniowo zginając tułów i szyję oraz prostując kolano i zginając stopę. Sprawdza, czy napięcie układu nerwowego odtwarza objawy pacjenta. Na filmach poniżej pokazuję slump test i test SLR.
@rehabilio Twój znajomy narzeka na ból pleców? Pokaż mu ten test !
♬ dźwięk oryginalny – naprawkręgosłup
@rehabilio Twój znajomy narzeka na ból kręgosłupa ? Pokaż mu ten test 👉
♬ dźwięk oryginalny – naprawkręgosłup
Czy potrzebny jest rezonans lub RTG
W większości przypadków badania obrazowe nie są potrzebne na początku. Rezonans magnetyczny zleca się, gdy są objawy alarmowe, narasta osłabienie nogi albo ból nie mija mimo ok. 6 tygodni leczenia – zwłaszcza gdy rozważa się zabieg.
Zdjęcie RTG nie pokazuje nerwów ani krążków międzykręgowych, dlatego przy rwie kulszowej ma ograniczoną wartość. Warto też pamiętać, że zmiany widoczne w rezonansie (np. wypukliny) często występują u osób bez żadnych dolegliwości.
Film z YouTube włączy się po zgodzie na usługi zewnętrzne.
Jak leczy się rwę kulszową
W większości przypadków stan pacjentów poprawia się z czasem dzięki leczeniu zachowawczemu, które łączy edukację, ruch, ćwiczenia, terapię manualną i leczenie bólu.
Edukacja i pozostanie aktywnym
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi pozostanie w ruchu – w granicach bólu – sprzyja szybszemu powrotowi do sprawności. Leżenie w łóżku nie pomaga. Warto zrozumieć, skąd bierze się ból, i w miarę możliwości wracać do codziennych czynności, nawet jeśli trzeba je na jakiś czas zmodyfikować.
Fizjoterapia i ćwiczenia
Fizjoterapeuta dobiera ćwiczenia do tego, które ruchy łagodzą, a które nasilają objawy. Terapia manualna – np. mobilizacje, techniki mięśniowe czy masaż – może wspomóc leczenie, ale najlepiej działa w połączeniu z ćwiczeniami i edukacją.
Dobry sygnał to tzw. centralizacja – ból wycofuje się z nogi w stronę pleców. Jeśli ćwiczenie sprawia, że ból schodzi niżej w nogę lub nasila się drętwienie – przerwij je.
Leki
O lekach przeciwbólowych i ich dawkowaniu decyduje lekarz. Leki mają ułatwić ruch i sen w najostrzejszym okresie – nie zastępują aktywności i ćwiczeń.
Kiedy rozważa się operację
Leczenie operacyjne rozważa się przy objawach zespołu ogona końskiego (wtedy w trybie pilnym), przy narastającym osłabieniu mięśni oraz wtedy, gdy silny ból nie ustępuje mimo kilku tygodni dobrze prowadzonego leczenia zachowawczego. Decyzję zawsze podejmuje lekarz – neurochirurg lub ortopeda.
Ćwiczenia na rwę kulszową
Zestaw bezpiecznych ćwiczeń z opisem krok po kroku znajdziesz w dziale ćwiczenia na rwę kulszową. Wykonuj je w zakresie, który nie nasila bólu w nodze, i obserwuj, jak reaguje Twoje ciało w ciągu doby po ćwiczeniach.
Jeśli ból promieniuje do nogi dłużej niż 2 tygodnie albo utrudnia Ci codzienne funkcjonowanie, zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku – zbadam Cię i dobiorę terapię. Więcej o leczeniu przeczytasz na stronie ból kręgosłupa. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.


