Przecięcie lub zerwanie ścięgna zginacza palca to poważny uraz ręki. Bez leczenia palec traci zdolność zginania, a ręka – chwytu. Po zszyciu ścięgna o końcowym efekcie w dużej mierze decyduje dobrze prowadzona, cierpliwa rehabilitacja.
W tym artykule wyjaśniam, jak zbudowane są ścięgna ręki, jak rozpoznaje się ich uszkodzenie i jak w ogólnym zarysie przebiega powrót do sprawności po operacji. Nie jest to instrukcja do samodzielnego prowadzenia – rehabilitację po szyciu ścięgien zginaczy prowadzi się według protokołu ustalonego przez chirurga ręki i pod kontrolą terapeuty.
Zginacze i prostowniki – jak działają ścięgna ręki
Ścięgna łączą mięśnie z kośćmi i przenoszą siłę mięśni na stawy. W ręce wyróżniamy dwie grupy ścięgien:
- zginacze – biegną od mięśni przedramienia, przez nadgarstek i dłoń, do palców. Odpowiadają za zginanie palców, np. przy zaciskaniu dłoni w pięść czy trzymaniu przedmiotów,
- prostowniki – również zaczynają się na przedramieniu, ale biegną po grzbietowej stronie ręki i prostują palce.
Do każdego z palców II–V dochodzą dwa ścięgna zginaczy: powierzchowny (zgina środkowy staw palca) i głęboki (zgina staw najbliżej opuszki). W palcach ścięgna biegną w wąskiej pochewce, która ułatwia ich ślizg, ale też sprzyja powstawaniu zrostów po urazie.
Przyczyny uszkodzeń ścięgien zginaczy
Większość uszkodzeń to skutek urazów:
- otwartych – ścięgno zostaje przecięte, np. szkłem lub nożem; często razem z nim uszkodzony jest nerw lub naczynie palca,
- zamkniętych – gwałtowne szarpnięcie zgiętego palca może oderwać ścięgno od kości, czasem z fragmentem kostnym, bez rany na skórze.
Rzadziej ścięgno pęka samoistnie, np. w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów.
Jak rozpoznaje się uszkodzenie
Typowym objawem jest brak możliwości samodzielnego zgięcia palca lub jednego z jego stawów, często z osłabieniem chwytu. Rozpoznanie stawia się przede wszystkim na podstawie badania ręki – lekarz sprawdza, czy każdy staw palca zgina się samodzielnie, oraz ocenia czucie i ukrwienie palca.
Pomocniczo wykonuje się USG. Zdjęcie RTG nie pokazuje ścięgien – zleca się je, gdy podejrzewa się oderwanie fragmentu kości lub ciało obce w ranie.
Strefy uszkodzeń ścięgien zginaczy
Chirurdzy dzielą rękę na strefy, bo miejsce uszkodzenia wpływa na sposób leczenia i rokowanie. Numery stref na rysunku biegną od opuszki palca w kierunku przedramienia.
- Strefa I – część palca najbliżej opuszki, gdzie biegnie już tylko ścięgno zginacza głębokiego.
- Strefa II – od dłoni w okolicy podstawy palca (początek pochewki ścięgien) do środkowego członu palca. Oba ścięgna biegną tu razem w ciasnej pochewce, dlatego ryzyko zrostów jest największe, a leczenie najtrudniejsze.
- Strefa III – środkowa część dłoni.
- Strefa IV – kanał nadgarstka.
- Strefa V – nadgarstek i przedramię powyżej kanału nadgarstka.
Kciuk ma osobny, podobny podział na strefy.
Leczenie operacyjne
Przecięte lub zerwane ścięgno zginacza nie zrośnie się samo – wymaga zszycia przez chirurga, najlepiej w ciągu pierwszych dni po urazie. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy od urazu minęło dużo czasu, konieczna bywa rekonstrukcja z użyciem przeszczepu ścięgna pobranego z innego miejsca, np. z przedramienia lub stopy.
Jak przebiega rehabilitacja po szyciu ścięgien zginaczy
Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu, techniki szycia, strefy uszkodzenia i przyjętego protokołu ćwiczeń. Poniższe terminy są orientacyjne i opisują jedynie ogólny przebieg. Zawsze obowiązuje protokół ustalony przez Twojego chirurga, a ćwiczenia wykonuje się wyłącznie według jego zaleceń i pod kontrolą terapeuty ręki lub fizjoterapeuty.
Zszyte ścięgno jest najsłabsze w pierwszych tygodniach – ryzyko ponownego zerwania jest szczególnie duże do około 6.–8. tygodnia. Z drugiej strony całkowity bezruch sprzyja zrostom, które mogą trwale ograniczyć zginanie palca. Rehabilitacja polega więc na ostrożnym, kontrolowanym ruchu w ochronie szyny.
Pierwsze dni po operacji
- Ręka jest zabezpieczona opatrunkiem i szyną grzbietową, która nie pozwala na pełne wyprostowanie nadgarstka i palców.
- Pierwszą zmianę opatrunku wykonuje zwykle personel medyczny w 1.–3. dobie.
- Uniesienie ręki (np. na poduszce przy siedzeniu i leżeniu) pomaga ograniczyć obrzęk.
- Do czasu zdjęcia szwów (zwykle ok. 2 tygodni) rany nie powinno się moczyć – odpadają basen, wanna czy zmywanie naczyń operowaną ręką.
Okres ochronny – mniej więcej do 6. tygodnia
Szyna jest noszona przez cały czas. Ustawienie nadgarstka i palców w szynie (zwykle pozycja neutralna lub lekkie zgięcie nadgarstka) określa chirurg – różni się w zależności od zastosowanego protokołu.
W tym czasie terapeuta wprowadza ściśle określone ćwiczenia w obrębie szyny, np. bierne zginanie palców (wykonywane drugą ręką lub przez terapeutę), a w niektórych protokołach także delikatne ćwiczenia „ułóż i utrzymaj” (palce są ustawiane w zgięciu, a pacjent jedynie lekko utrzymuje tę pozycję) lub wczesny ruch czynny o małej sile. Rodzaj ćwiczeń, ich liczbę i moment wprowadzenia zawsze ustala zespół prowadzący.
Po zdjęciu szwów i zagojeniu rany zaczyna się delikatna praca z blizną. Masaż blizny zmniejsza obrzęk i pomaga ograniczyć zrosty, które mogłyby utrudnić ślizg ścięgna.
Około 6.–8. tygodnia
Szynę odstawia się zwykle około 6. tygodnia – wyłącznie po decyzji chirurga. Stopniowo wprowadza się pełniejsze, czynne zginanie i prostowanie palców oraz ćwiczenia poprawiające ślizg ścięgien. Ręka może wykonywać lekkie czynności, ale nadal nie wolno jej obciążać.
Od około 8.–12. tygodnia
Rozpoczyna się stopniowe wzmacnianie chwytu, a później powrót do cięższych prac i sportu. Pełne wygojenie i odzyskanie sprawności trwa zwykle kilka miesięcy – często około 3–6 miesięcy, a u niektórych osób dłużej. Cierpliwość i regularne ćwiczenia według zaleceń mają tu ogromne znaczenie.
Kiedy pilnie do lekarza
- po skaleczeniu dłoni lub palca nie możesz zgiąć palca albo palec drętwieje – jeszcze tego samego dnia na SOR,
- po operacji nagle tracisz możliwość zginania palca, często z uczuciem „przeskoczenia” – to może oznaczać ponowne zerwanie; pilnie skontaktuj się z chirurgiem,
- pojawi się gorączka, narastające zaczerwienienie, obrzęk, ból lub ropna wydzielina z rany,
- palec jest blady, siny lub zimny, a szyna lub opatrunek mocno uciska.
Rehabilitacja ręki po operacji w Sanoku
Fizjoterapeuta lub terapeuta ręki prowadzi rehabilitację po szyciu ścięgien zgodnie z zaleceniami chirurga: pilnuje bezpiecznego zakresu ruchu w szynie, pracuje z blizną i obrzękiem, a na późniejszym etapie stopniowo wprowadza wzmacnianie. O tym, jak prowadzę pacjentów po zabiegach, przeczytasz na stronie rehabilitacja pooperacyjna.
Jeśli po urazie lub operacji ręki potrzebujesz konsultacji fizjoterapeutycznej – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku (ul. Legionów Polskich 42). Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267. Na wizytę zabierz wypis ze szpitala i zalecenia chirurga.
Najczęstsze pytania
Ile trwa rehabilitacja po szyciu ścięgien zginaczy?
Ścięgno odzyskuje wytrzymałość stopniowo: przez ok. 6 tygodni ręka jest chroniona w ortezie, a pełne obciążanie dłoni zwykle jest możliwe po ok. 12 tygodniach. Cały proces trwa najczęściej 3–4 miesiące.
Kiedy zacząć ćwiczenia po szyciu ścięgna zginacza?
Zwykle w pierwszych dniach po operacji, według protokołu ustalonego przez chirurga: ruchy bierne lub kontrolowane ruchy czynne w ortezie. Wczesny, ale chroniony ruch zapobiega zrostom ścięgna z otoczeniem.
Czy zszyte ścięgno może ponownie pęknąć?
Tak – ryzyko jest największe w pierwszych 6–8 tygodniach. Dlatego nie wolno samodzielnie zdejmować ortezy, chwytać ani dźwigać przedmiotów operowaną ręką, dopóki nie zaleci tego lekarz lub fizjoterapeuta.
Co zrobić, gdy palec po szyciu ścięgna nie zgina się w pełni?
Najczęściej przyczyną są zrosty lub sztywność stawów. Pomagają systematyczne ćwiczenia ślizgu ścięgien, terapia blizny i praca manualna. Jeśli postęp się zatrzymał, lekarz może rozważyć zabieg uwolnienia ścięgna (tenolizę).
