Budzisz się rano, a dłoń „wisi” i nie da się jej podnieść? Po złamaniu ramienia nie możesz wyprostować palców? To typowe sygnały, że ucierpiał nerw promieniowy. W tym wpisie wyjaśniam prostymi słowami, skąd biorą się takie uszkodzenia, kiedy trzeba działać pilnie i jak wygląda powrót do sprawności.
Za co odpowiada nerw promieniowy
Nerw promieniowy biegnie od okolicy pachy, owija się wokół tylnej strony kości ramiennej, a następnie schodzi po zewnętrznej stronie łokcia na przedramię i grzbiet dłoni. Po drodze oddaje gałęzie do mięśni i skóry.
W uproszczeniu nerw ten odpowiada za:
- prostowanie – łokcia, nadgarstka, palców i kciuka,
- odwracanie przedramienia dłonią do góry,
- czucie na tylnej stronie ramienia i przedramienia oraz na grzbiecie dłoni po stronie kciuka.
Poniżej łokcia nerw dzieli się na dwie części. Gałąź głęboka, zwana nerwem międzykostnym tylnym, steruje głównie mięśniami prostującymi palce i kciuk. Gałąź powierzchowna przewodzi czucie z grzbietu dłoni.
Jak objawia się uszkodzenie nerwu promieniowego
Najbardziej charakterystycznym objawem jest opadająca dłoń. Gdy trzymasz rękę wyprostowaną przed sobą, wnętrzem dłoni do dołu, nadgarstek i palce opadają i nie da się ich unieść. Wiele osób podtrzymuje wtedy opadającą dłoń drugą, zdrową ręką.
Inne możliwe objawy to:
- brak możliwości wyprostowania palców w stawach u ich nasady,
- trudność z odprowadzeniem kciuka do tyłu (jak przy geście „autostop”),
- słabszy chwyt – bez wyprostowanego nadgarstka palce nie ściskają mocno,
- drętwienie, mrowienie lub osłabione czucie na grzbiecie dłoni między kciukiem a palcem wskazującym,
- przy wysokim uszkodzeniu (w okolicy pachy) – także osłabienie prostowania łokcia.
To, które objawy się pojawią, zależy od miejsca uszkodzenia. Im wyżej doszło do urazu, tym więcej mięśni przestaje działać.
Najczęstsze przyczyny
Złamanie kości ramiennej
Nerw przylega bezpośrednio do trzonu kości ramiennej, dlatego jej złamanie – zwłaszcza w środkowej i dolnej części – bywa połączone z jego uszkodzeniem. Najczęściej nerw jest wtedy tylko stłuczony lub naciągnięty, a nie przerwany.
Ucisk podczas snu – „porażenie sobotniej nocy”
Nazwa pochodzi od sytuacji, w której ktoś zasypia głęboko z ręką przewieszoną przez oparcie krzesła lub pod głową partnera. Długotrwały ucisk na ramię „wyłącza” nerw i rano dłoń opada. Sprzyja temu głęboki sen, np. po alkoholu lub lekach nasennych.
Nieprawidłowe używanie kul
Opieranie ciężaru ciała na kulach pachowych dociśniętych do pachy może uciskać nerwy w tej okolicy. Kule powinny być dobrze wyregulowane, a ciężar ciała przenoszony przez dłonie.
Urazy i ucisk w okolicy łokcia i przedramienia
- złamania i zwichnięcia łokcia,
- zbyt ciasny opatrunek lub gips,
- ucisk gałęzi głębokiej nerwu w mięśniach przedramienia – daje osłabienie prostowania palców i ból przedramienia (tzw. zespół nerwu międzykostnego tylnego); bywa też związany z chorobami zapalnymi stawów,
- ucisk gałęzi powierzchownej w dolnej części przedramienia, czasem nasilany przez ciasny zegarek, bransoletkę czy kajdanki (tzw. zespół Wartenberga) – daje drętwienie grzbietu dłoni, ale siła mięśni pozostaje prawidłowa.
Ból po zewnętrznej stronie łokcia i przedramienia nie zawsze pochodzi z nerwu – znacznie częściej przyczyną jest przeciążenie ścięgien, czyli tzw. łokieć tenisisty. Przykładowe ćwiczenia przy tym problemie znajdziesz na stronie ćwiczenia na łokieć tenisisty.
Kiedy pilnie do lekarza
- Nagłe osłabienie ręki razem z drętwieniem połowy ciała, opadaniem kącika ust lub zaburzeniami mowy – to mogą być objawy udaru. Od razu dzwoń pod 112.
- Rana cięta lub kłuta ramienia albo przedramienia i opadanie dłoni – nerw mógł zostać przecięty; potrzebna jest pilna pomoc chirurga (SOR).
- Złamanie ramienia – ból, deformacja, brak możliwości poruszania ręką.
- Narastający ból, drętwienie lub sine palce pod gipsem – opatrunek może uciskać.
- Opadanie dłoni bez wyraźnej przyczyny lub brak jakiejkolwiek poprawy po kilku tygodniach – wymaga wizyty u lekarza (np. neurologa lub ortopedy).
Jak lekarz stawia rozpoznanie
Podstawą jest badanie: sprawdzenie siły prostowania nadgarstka, palców i kciuka oraz czucia na grzbiecie dłoni. Po urazie zwykle wykonuje się zdjęcie RTG, aby ocenić kości.
Gdy objawy się utrzymują, lekarz może zlecić badanie przewodnictwa nerwowego i EMG (elektromiografię) – pokazuje ono, jak bardzo nerw jest uszkodzony i czy zaczyna się regenerować. Coraz częściej wykorzystuje się też USG, które pozwala obejrzeć sam nerw i miejsce ucisku.
Leczenie i rokowanie
Rokowanie zależy przede wszystkim od tego, czy nerw jest tylko uciśnięty lub stłuczony, czy przerwany. Po zamkniętym złamaniu kości ramiennej oraz po ucisku podczas snu większość porażeń nerwu promieniowego ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy.
W tym czasie lekarz może zalecić:
- leki przeciwbólowe,
- ortezę (szynę) utrzymującą nadgarstek w lekkim wyproście,
- fizjoterapię,
- regularne kontrole i ewentualnie powtórne badanie EMG.
Operacja jest rozważana, gdy nerw został przecięty (np. w ranie), gdy mimo kilku miesięcy obserwacji nie widać oznak powrotu funkcji albo gdy nerw jest przewlekle uciśnięty i objawy się utrzymują. Chirurg może wtedy uwolnić nerw, zszyć go lub zastosować inne techniki rekonstrukcyjne. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu.
Rehabilitacja po uszkodzeniu nerwu promieniowego
Nerw odrasta powoli, dlatego fizjoterapia to proces na tygodnie i miesiące. Jej cele to:
- Utrzymanie ruchomości stawów – nadgarstek i palce, które długo nie pracują, sztywnieją. Codzienne ćwiczenia bierne (wykonywane z pomocą drugiej ręki) zapobiegają przykurczom.
- Dobór ortezy – szyna utrzymująca nadgarstek, a czasem orteza dynamiczna, która podtrzymuje palce, pozwala normalniej chwytać przedmioty i chroni osłabione mięśnie przed nadmiernym rozciąganiem.
- Ochrona skóry z osłabionym czuciem – uwaga na gorące naczynia, piekarnik i ostre krawędzie.
- Reedukacja mięśni – gdy pojawiają się pierwsze ruchy, ćwiczenia aktywne pomagają odbudować siłę i koordynację.
Regenerujący się nerw „dociera” najpierw do mięśni położonych najbliżej miejsca uszkodzenia, a dopiero później do tych leżących dalej, np. na przedramieniu i przy kciuku. Dlatego ruch wraca stopniowo, a każdy nowy, nawet słaby ruch to dobry znak. Ćwiczenia wykonuj bez bólu i bez szarpania – jeśli pojawia się ostry ból lub nasila się drętwienie, przerwij i skonsultuj się z fizjoterapeutą.
Konsultacja fizjoterapeutyczna w Sanoku
Fizjoterapia jest ważną częścią leczenia po urazach i operacjach kończyny górnej – także wtedy, gdy uszkodzeniu kości towarzyszy porażenie nerwu. Więcej o mojej pracy przeczytasz na stronach rehabilitacja pooperacyjna oraz ból barku.
Jeśli masz opadającą dłoń po urazie lub ucisku i lekarz wykluczył przyczyny wymagające pilnej interwencji – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Na pierwszej wizycie (ok. 45 minut) dokładnie Cię zbadam i ustalę plan terapii. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
