Ścięgno Achillesa to najsilniejsze ścięgno w ciele człowieka, a mimo to dość często ulega zerwaniu. Uraz zwykle przychodzi nagle – w trakcie gry w piłkę, badmintona czy podczas sprintu. Wyjaśniam, jak go rozpoznać, dlaczego trzeba działać szybko i jak wygląda leczenie oraz rehabilitacja.
Uwaga: jeśli poczułeś uderzenie w piętę, usłyszałeś trzask i nie możesz stanąć na palcach – jeszcze tego samego dnia zgłoś się na SOR lub do ortopedy. Nie rozciągaj łydki i nie chodź „na siłę”.
Budowa i rola ścięgna Achillesa
Ścięgno Achillesa powstaje z połączenia ścięgien dwóch mięśni łydki:
- mięśnia brzuchatego łydki,
- mięśnia płaszczkowatego.
Ścięgno przyczepia się do guza kości piętowej. Jego główne zadanie to zgięcie podeszwowe stopy, czyli ruch stopy w dół. Pracuje za każdym razem, gdy stajesz na palcach, wchodzisz po schodach, biegniesz lub podskakujesz.
Kogo najczęściej dotyczy
Zerwanie ścięgna Achillesa najczęściej zdarza się mężczyznom w wieku 30–50 lat, którzy rekreacyjnie uprawiają sport. Częstość występowania szacuje się na kilka do kilkunastu przypadków na 100 000 osób rocznie.
Większość ostrych zerwań ma związek z aktywnością fizyczną – zwłaszcza ze sportami, w których nagle zmienia się kierunek ruchu lub gwałtownie hamuje: badmintonem, piłką nożną, siatkówką, koszykówką czy tenisem. Czynniki sprzyjające urazowi to:
- dojrzały wiek,
- sport uprawiany „od święta”, bez regularnego treningu,
- nadwaga i otyłość,
- niektóre leki, np. sterydy (kortykosteroidy),
- nieprawidłowa mechanika kończyny dolnej, np. stopa płaska.
Jak dochodzi do zerwania
- Odbicie z przodostopia przy prostowaniu kolana – np. start do sprintu, wybicie do skoku, pchanie samochodu.
- Nagłe zgięcie stopy ku górze – np. ześlizgnięcie się z drabiny lub stopnia.
- Niekontrolowany upadek z wysokości ze stopą zgiętą ku górze.
Zerwanie ścięgna Achillesa – objawy
- nagły, ostry ból z tyłu pięty – wiele osób ma wrażenie, że ktoś je kopnął,
- słyszalny trzask,
- wyczuwalna pod palcami przerwa („dołek”) w przebiegu ścięgna,
- obrzęk tylnej części pięty,
- osłabione odbicie stopą – ruch stopy w dół bywa nadal możliwy dzięki innym mięśniom, co może mylić,
- brak możliwości stanięcia na palcach chorej nogi,
- utykanie, trudność w chodzeniu.
O zerwaniu przewlekłym (zaniedbanym) mówimy, gdy rozpoznano je dopiero 4–6 tygodni po urazie lub później. Objawia się wtedy bólem, osłabieniem siły i sztywnością stawu skokowego. Leczenie takiego zerwania jest zwykle trudniejsze – dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie.
Jak rozpoznaje się zerwanie
Badanie zaczynam od obserwacji chodu (jeśli to możliwe) i porównania obu nóg w staniu – szukam zapadnięcia w przebiegu ścięgna, obrzęku, zaczerwienienia. Następnie delikatnie badam ścięgno dotykiem i proszę o proste ruchy stopą.
Dwa proste testy kliniczne pomagają wykryć całkowite zerwanie:
- Test Thompsona – pacjent leży na brzuchu, a badający ściska mięsień łydki. Przy zdrowym ścięgnie stopa porusza się w dół (zgięcie podeszwowe). Jeśli ścięgno jest zerwane, ściśnięcie łydki nie powoduje tego ruchu – test jest dodatni. Test jest bardzo przydatny przy zerwaniu całkowitym, mniej przy częściowym.
- Test Matlesa – pacjent leży na brzuchu i zgina kolana do kąta prostego. Zdrowa stopa pozostaje lekko skierowana palcami w dół. Jeśli stopa po stronie urazu opada do pozycji neutralnej lub ku górze, test jest dodatni.
Rozpoznanie potwierdza lekarz, często z pomocą badania USG, które pokazuje miejsce i wielkość przerwy w ścięgnie.
Rodzaje uszkodzeń
- Typ 1 – częściowe uszkodzenie (mniej niż połowa grubości ścięgna), zwykle leczone zachowawczo.
- Typ 2 – całkowite zerwanie z przerwą do 3 cm.
- Typ 3 – całkowite zerwanie z przerwą 3–6 cm; przy leczeniu operacyjnym często wymaga wzmocnienia ścięgna przeszczepem.
- Typ 4 – całkowite zerwanie z ubytkiem powyżej 6 cm.
Leczenie
Świeże zerwanie można leczyć operacyjnie (zszycie końców ścięgna) albo zachowawczo – w specjalnym bucie ortopedycznym z klinami pod piętą, który ustawia stopę palcami w dół i zbliża do siebie końce ścięgna.
Badania pokazują, że u wielu osób leczenie bez operacji, połączone z wczesnym, stopniowym obciążaniem nogi, daje wyniki zbliżone do operacji. Warunkiem jest szybkie rozpoznanie, natychmiastowe unieruchomienie i systematyczna rehabilitacja. Decyzję podejmuje ortopeda, biorąc pod uwagę m.in. wiek, rodzaj uszkodzenia, aktywność i czas od urazu.
Rehabilitacja po zerwaniu Achillesa – etapy
Poniższy podział jest orientacyjny. Szczegóły ustala ortopeda lub chirurg prowadzący – harmonogram zależy od sposobu leczenia i rodzaju zabiegu.
- 0–2 tygodnie – ochrona ścięgna w gipsie lub bucie z klinami, kontrola obrzęku, chodzenie o kulach.
- 2–8 tygodni – stopniowe obciążanie nogi w bucie, z kolejnym usuwaniem klinów; ćwiczenia pozostałych stawów i mięśni.
- 8–12 tygodni – po zdjęciu buta odzyskiwanie ruchu w kostce i siły łydki, nauka prawidłowego chodu.
- 3–6 miesięcy – wspięcia na palce, ćwiczenia równowagi, trening siłowy.
- 6–9 miesięcy – stopniowy powrót do biegania i sportu, jeśli siła łydki na to pozwala.
Na początku nie rozciągaj łydki na siłę – zbyt wczesne rozciąganie może wydłużyć gojące się ścięgno i osłabić odbicie. Unieruchomienie w gipsie lub bucie ogranicza ruch w stawie skokowym. Gdy lekarz pozwoli już na pełne obciążanie, a ruchomość stopy zaczyna się poprawiać, warto dołączyć ćwiczenia stabilizacji stawu skokowego. Wykonuj je w zakresie bez bólu i przerwij, jeśli ból przy pięcie narasta. Oto przykład:
Kiedy pilnie do lekarza
- nagły ból i trzask w pięcie, a potem brak możliwości stanięcia na palcach – jeszcze tego dnia SOR lub ortopeda,
- w czasie unieruchomienia: ból, obrzęk i ucieplenie łydki – możliwa zakrzepica,
- nagła duszność lub ból w klatce piersiowej – od razu 112,
- po operacji: gorączka, zaczerwienienie lub wydzielina z rany.
Ból łydki po nagłym zrywie nie zawsze oznacza zerwanie Achillesa – czasem to naderwanie mięśnia brzuchatego, czyli tzw. łydka tenisisty.
Rehabilitacja Achillesa w Sanoku
Po zdjęciu buta ortopedycznego pomagam odzyskać ruch w kostce, siłę łydki i pewny chód – zarówno po operacji, jak i po leczeniu zachowawczym. Zobacz, jak wygląda rehabilitacja pooperacyjna w moim gabinecie.
Jeśli jesteś po zerwaniu ścięgna Achillesa – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
