Skręcenie stawu skokowego to powszechna kontuzja, polegająca głównie na naciągnięciu lub naderwaniu więzadeł i torebki stawowej, które stabilizują staw skokowy. W leczeniu tego urazu dostrzegam dwie skrajności: z jednej strony poszkodowany postanawia, że przeczeka i „rozchodzi” ból, z drugiej – stosuje się niepotrzebne i niosące negatywne konsekwencje unieruchomienie, czasem nawet gipsem. Jak więc wygląda skręcenie stawu skokowego? Co konkretnie ulega uszkodzeniu? I w końcu – jak to leczyć?
Stabilizacja kostki i mechanizm urazu
Staw skokowy (górny) to połączenie kości podudzia z kością skokową. Aby staw ten był stabilny, a jednocześnie pozwalał na wszystkie potrzebne ruchy, muszą ze sobą współpracować mięśnie, więzadła i torebka stawowa. Choć staw skokowy górny jest jeden, to – jak wszyscy wiemy – kostki mamy dwie: kostkę przyśrodkową (po stronie wewnętrznej) i kostkę boczną (po stronie zewnętrznej).
Staw skokowy po stronie bocznej stabilizują m.in.:
- ścięgna mięśni strzałkowych,
- więzadła: skokowo-strzałkowe i piętowo-strzałkowe,
- torebka stawowa.
Po stronie wewnętrznej staw stabilizują:
- ścięgna mięśni: piszczelowego tylnego, zginacza długiego palucha i zginacza długiego palców,
- więzadło poboczne przyśrodkowe (trójgraniaste),
- torebka stawowa.
To, która z tych struktur ucierpi, zależy przede wszystkim od mechanizmu urazu. Wyróżnia się dwa podstawowe mechanizmy:
- Inwersyjny (większość skręceń) – stopa „ucieka” do środka, obciążona zostaje jej zewnętrzna krawędź, a naciągnięciu ulegają struktury po stronie kostki bocznej.
- Ewersyjny – stopa „ucieka” na zewnątrz, obciążona zostaje jej wewnętrzna krawędź, a naciągnięciu ulegają struktury po stronie kostki przyśrodkowej.
Objawy i badanie po skręceniu kostki
Objawy po skręceniu stawu skokowego zależą od tego, które struktury ucierpiały i jak mocny był uraz. Więzadła mogą zostać:
- naciągnięte,
- naderwane,
- zerwane.
Przy groźniejszych urazach może także dojść do złamania kości. W zależności od rozległości urazu najczęściej występują:
- Opuchlizna stawu skokowego i stopy.
- Ból, szczególnie przy obciążaniu stopy i próbie chodzenia.
- Tkliwość – dotknięcie okolicy kostki jest bardzo bolesne.
- Uczucie niestabilności.
- Ograniczenie ruchomości.
- Rozlany ból i drętwienie (szczególnie jeśli przy urazie ucierpiał nerw).
Aby ustalić, co konkretnie zostało uszkodzone, wykonuje się:
- badanie RTG – gdy istnieje podejrzenie złamania (kryteria opisuję niżej),
- badanie USG – aby ocenić stan więzadeł, choć przy dużej opuchliźnie w pierwszych dniach bywa ono trudne do wykonania,
- testy więzadłowe – aby sprawdzić, czy nie doszło do zerwania więzadeł,
- testy mięśniowe – aby ocenić siłę i napięcie poszczególnych mięśni,
- testy napięciowe nerwów.
Duża opuchlizna i rozległy wylew podskórny w pierwszych dniach mogą znacznie ograniczać możliwości badania, dlatego niekiedy trzeba odczekać kilka dni, aż obrzęk się zmniejszy.
Kiedy pilnie do lekarza – czy potrzebne jest RTG?
Nie każde skręcenie wymaga prześwietlenia. Lekarze kierują się tzw. regułami ottawskimi. Na SOR lub RTG zgłoś się, gdy:
- nie możesz przejść 4 kroków (nawet utykając) – ani zaraz po urazie, ani przy badaniu,
- boli Cię przy ucisku tylnej krawędzi lub czubka kostki bocznej albo przyśrodkowej,
- boli Cię przy ucisku podstawy piątej kości śródstopia (wystająca kość w połowie zewnętrznego brzegu stopy),
- boli Cię przy ucisku kości łódkowatej (wewnętrzny brzeg stopy, przed kostką przyśrodkową).
Pilnej oceny lekarskiej wymaga też widoczna deformacja stawu, silne drętwienie lub zimna, blada stopa, a w kolejnych tygodniach – ból, obrzęk i ucieplenie łydki (możliwa zakrzepica, zwłaszcza po unieruchomieniu).
Skręcenie kostki – czy konieczne jest unieruchomienie?
Decyzja zależy od rozległości urazu. Jeśli RTG nie wykazało złamania, gips zwykle nie jest potrzebny. Nawet przy zerwaniu więzadła lepiej sprawdza się zazwyczaj orteza stabilizująca i wczesne, kontrolowane ćwiczenia niż gips. Krótkie unieruchomienie (do ok. 10 dni) stosuje się tylko przy najcięższych skręceniach – decyzję podejmuje lekarz.
Jeżeli po urazie jakiś ruch jest bolesny, można ograniczyć tylko ten ruch – pozostałe, bezbolesne ruchy warto wykonywać, aby przeciwdziałać zrostom i przykurczom.
Jak zmniejszyć opuchliznę stopy po urazie
Jeżeli podczas urazu dojdzie do uszkodzenia naczyń krwionośnych, wynaczyniona krew utworzy krwiak. Chłodzenie bezpośrednio po urazie obkurcza naczynia i zmniejsza przepływ krwi, dzięki czemu krwiak może być mniej rozległy. Chłodź przez kilkanaście minut, przez ręcznik – nie przykładaj lodu bezpośrednio do skóry. W pierwszych dniach warto też ograniczyć nadmierną aktywność i trzymać nogę uniesioną.
Z opuchlizną można pracować także w późniejszym okresie. W gabinecie stosuję m.in. flossing – ucisk specjalną elastyczną taśmą połączony z ruchem. Pomocniczo wykorzystuje się też:
- kinesiotaping – taśmę naklejaną na skórę, stosowaną pomocniczo przy obrzęku,
- krioterapię, czyli leczenie zimnem,
- techniki manualne wspomagające odpływ chłonki.
Skręcenie stawu skokowego – leczenie
Jeżeli wykluczono złamanie, można przystąpić do rehabilitacji. W pierwszym okresie rehabilitacja po skręceniu stawu skokowego obejmuje:
- chłodzenie i odpoczynek, aby ograniczyć obrzęk,
- unikanie pogłębiania urazu – czyli niewykonywanie ruchów stopą, które są bolesne,
- delikatne ćwiczenia czynno-bierne w zakresie bez bólu,
- stopniowe obciążanie nogi – na tyle, na ile pozwala ból (przy cięższych skręceniach w ortezie).
W późniejszym okresie:
- ćwiczenia wzmacniające osłabione mięśnie, zwłaszcza strzałkowe,
- terapia powięziowa,
- różne formy masażu, w tym masaż tkanek głębokich i masaż poprzeczny,
- kinesiotaping – pomocniczo, przy obrzęku i dla poczucia stabilności,
- suche igłowanie – czasem stosowane, aby zmniejszyć napięcie mięśni wokół stawu.
Najważniejsze: trening równowagi
Najważniejszą częścią leczenia są ćwiczenia równowagi i czucia głębokiego (propriocepcji), np. stanie na jednej nodze, później na miękkim podłożu lub z zamkniętymi oczami. Wykonywane regularnie przez kilka tygodni wyraźnie zmniejszają ryzyko kolejnego skręcenia. Ćwicz w zakresie bez bólu – jeśli ból lub obrzęk wyraźnie narastają, zmniejsz intensywność i skonsultuj się z fizjoterapeutą.
Ograniczenie ruchów w stopie
Po urazie może wystąpić ograniczenie ruchomości w stawie – stopa nie chce się zginać w górę lub w dół. Dzieje się tak szczególnie po długim unieruchomieniu, na przykład w gipsie. Jeśli ograniczenie ruchu lub ból utrzymują się mimo rehabilitacji, lekarz może rozważyć dalszą diagnostykę, a w wybranych przypadkach leczenie operacyjne – więcej o tym przeczytasz we wpisie o operacji stawu skokowego.
Gdy ruchomość stopy zaczyna się poprawiać, warto dołączyć ćwiczenia stabilizacji stawu skokowego – oto przykład:
Film z YouTube włączy się po zgodzie na usługi zewnętrzne.
Pełny zestaw ćwiczeń z opisem znajdziesz na stronie ćwiczenia po skręceniu kostki.

Jeśli kostka po kilku tygodniach nadal puchnie, boli albo „ucieka” – zapraszam do mojego gabinetu Rehabilio w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.


