Złamanie kości udowej to poważny uraz, który na wiele tygodni ogranicza samodzielność. U osób starszych najczęściej dotyczy okolicy biodra i zdarza się po zwykłym upadku w domu. U młodszych zwykle jest skutkiem wypadku komunikacyjnego lub innego urazu o dużej sile.
W tym artykule wyjaśniam, jakie są rodzaje złamań kości udowej, po czym je rozpoznać, jak się je leczy i jak wygląda rehabilitacja po operacji.
Przyczyny złamania kości udowej
- Upadek z wysokości własnego ciała u osoby starszej. Przy osłabionych kościach wystarczy potknięcie o dywan czy poślizgnięcie w łazience.
- Osteoporoza, czyli choroba, w której kości tracą masę i wytrzymałość. To główny czynnik ryzyka złamań w okolicy biodra u seniorów.
- Wypadki komunikacyjne – samochodowe, motocyklowe, rowerowe. To najczęstsza przyczyna złamań trzonu kości udowej u młodszych osób.
- Upadki z dużej wysokości i urazy sportowe, np. w sportach kontaktowych.
Rodzaje złamań kości udowej
Złamania bliższego końca kości udowej (okolica biodra)
Bliższy koniec kości udowej to jej górna część, tworząca staw biodrowy. Wyróżnia się tu dwa główne typy złamań:
- złamanie szyjki kości udowej – szyjka to wąski odcinek łączący głowę kości udowej z resztą kości, położony tuż przy stawie biodrowym,
- złamanie okolicy krętarzowej – krętarze to wyniosłości kostne nieco niżej, w miejscu przyczepu mięśni pośladkowych.
Złamania okolicy krętarzowej, podobnie jak złamania szyjki, występują najczęściej u osób starszych z osteoporozą – zwykle po zwykłym upadku.
Złamania trzonu kości udowej
Trzon to długa, środkowa część kości między biodrem a kolanem. Jego złamanie wymaga dużej siły, dlatego dotyczy głównie ofiar wypadków komunikacyjnych i często towarzyszą mu inne obrażenia.
Złamania dalszego końca kości udowej
To złamania tuż nad kolanem. Mogą obejmować powierzchnię stawową kolana, co utrudnia leczenie i rehabilitację.
Objawy złamania kości udowej
- silny ból w pachwinie, biodrze lub udzie,
- brak możliwości wstania i obciążenia nogi,
- noga skrócona i wykręcona na zewnątrz – typowe przy złamaniu w okolicy biodra,
- obrzęk i siniak w okolicy uda,
- zniekształcenie uda i trzeszczenie przy próbie ruchu – częściej przy złamaniu trzonu.
Zdarza się, że przy złamaniu szyjki bez przemieszczenia chory jeszcze chodzi, ale odczuwa ból w pachwinie. Każdy ból biodra po upadku u osoby starszej wymaga oceny lekarskiej.
Kiedy pilnie do lekarza
U osób starszych do złamania wystarczy zwykły upadek w domu. Nie próbuj podnosić chorego ani prostować nogi – wezwij pogotowie (112), jeśli po upadku lub urazie:
- poszkodowany nie może wstać ani obciążyć nogi,
- noga jest skrócona, wykręcona na zewnątrz lub widocznie zniekształcona,
- udo szybko puchnie, a skóra jest blada lub zimna poniżej urazu.
Po operacji pilnie skontaktuj się z lekarzem, gdy pojawi się ból, obrzęk i ucieplenie łydki (możliwa zakrzepica), zaczerwienienie lub ropna wydzielina z rany albo gorączka. Nagła duszność lub ból w klatce piersiowej to sygnał, by od razu dzwonić pod 112.
Urazy i powikłania towarzyszące
- Złamania innych kości – przy poważnych urazach, np. miednicy, piszczeli czy rzepki.
- Uszkodzenia tkanek miękkich – stłuczenia, naderwania więzadeł i mięśni.
- Uszkodzenia naczyń i nerwów – mogą powodować krwiak, drętwienie lub osłabienie mięśni.
- Zakrzepica żył głębokich – po złamaniu kości udowej ryzyko zakrzepicy jest wysokie, dlatego lekarz zleca leki przeciwzakrzepowe, a fizjoterapeuta – ćwiczenia stóp i wczesne wstawanie.
- Zator tłuszczowy – rzadkie, ale groźne powikłanie złamania trzonu; objawia się m.in. dusznością i zaburzeniami świadomości.
- Odleżyny, zapalenie płuc, osłabienie mięśni – skutki długiego leżenia, szczególnie groźne u seniorów.
Leczenie złamania kości udowej
Większość złamań kości udowej leczy się operacyjnie. Metodę dobiera ortopeda w zależności od miejsca złamania, przemieszczenia odłamów, wieku i stanu kości:
- gwóźdź śródszpikowy – metalowy pręt wprowadzany do wnętrza kości; stosowany m.in. przy złamaniach trzonu i okolicy krętarzowej,
- śruby lub płyta ze śrubami – do zespolenia odłamów w wybranych złamaniach,
- endoproteza (połowicza lub całkowita) – często przy przemieszczonym złamaniu szyjki kości udowej u osób starszych.
Celem szybkiej operacji jest to, by chory jak najwcześniej wstał z łóżka. Długie leżenie zwiększa ryzyko zakrzepicy, zapalenia płuc i utraty samodzielności.
Rehabilitacja po operacji złamania kości udowej
Rehabilitacja zależy od rodzaju złamania, metody operacji, wieku i urazów towarzyszących. Jej celem jest przywrócenie funkcji nogi, siły mięśni i zakresu ruchu oraz powrót do samodzielności. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu. Przede wszystkim to on decyduje, w jakim stopniu wolno obciążać operowaną nogę.
Faza I – pierwsze dni i tygodnie (1.–2. tydzień)
- wczesna pionizacja – zwykle w ciągu 24–48 godzin po operacji, zgodnie z zaleceniami zespołu leczącego,
- nauka chodu z balkonikiem lub o kulach – z takim obciążeniem, na jakie pozwoli ortopeda,
- ćwiczenia oddechowe – zapobiegają powikłaniom płucnym,
- ruchy stopami i ćwiczenia zdrowej nogi (ruchy w stawie kolanowym i skokowym) – wspierają krążenie,
- ćwiczenia izometryczne operowanej nogi, czyli napinanie mięśni bez ruchu w stawie,
- delikatne, kontrolowane ruchy w stawie biodrowym i kolanowym – w zakresie dozwolonym przez chirurga,
- zmniejszanie obrzęku: chłodzenie, uniesienie nogi, delikatny ucisk.
Faza II – zakres ruchu i siła (3.–6. tydzień)
- stopniowe zwiększanie obciążenia nogi i dystansu chodu – według zaleceń ortopedy,
- ćwiczenia czynne i bierne poprawiające ruchomość biodra i kolana,
- wzmacnianie mięśni uda i pośladka,
- ćwiczenia stabilizujące miednicę i tułów,
- praca z blizną po jej zagojeniu.
Faza III – przywracanie sprawności (7.–12. tydzień)
- ćwiczenia funkcjonalne: wstawanie z krzesła, chodzenie po schodach, siadanie,
- trening równowagi, który zmniejsza ryzyko kolejnych upadków,
- ćwiczenia wytrzymałościowe i dalsze wzmacnianie mięśni stabilizujących biodro.
Faza IV – powrót do pełnej aktywności (od 13. tygodnia)
- trening siłowy i czucia głębokiego (propriocepcji), czyli zdolności rozpoznawania ułożenia stawów,
- u osób aktywnych – przygotowanie do konkretnego sportu,
- stopniowe zwiększanie intensywności aktywności fizycznej.
Ćwiczenia wykonuj w zakresie bez ostrego bólu. Przerwij i skonsultuj się z fizjoterapeutą lub lekarzem, jeśli ból wyraźnie narasta, noga puchnie albo pojawia się uczucie przeskakiwania lub niestabilności w biodrze. Każdy pacjent reaguje inaczej, dlatego rehabilitację warto prowadzić we współpracy fizjoterapeuty z ortopedą.
Jeśli złamanie leczono endoprotezą, przydatne mogą być ćwiczenia po endoprotezoplastyce biodra.
Rehabilitacja po złamaniu kości udowej w Sanoku
Rehabilitację po złamaniach kości udowej i operacjach biodra prowadzę w moim gabinecie w Sanoku – od nauki chodu po powrót do samodzielności. Zobacz, jak wygląda rehabilitacja biodra i rehabilitacja pooperacyjna.
Jeśli Ty lub ktoś bliski jesteście po złamaniu kości udowej – zapraszam na wizytę. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.


