Endoproteza biodra to sztuczny staw, który zastępuje zniszczone powierzchnie stawu biodrowego. Zabieg jego wszczepienia (endoprotezoplastyka) należy dziś do najczęściej wykonywanych operacji ortopedycznych. Dla większości pacjentów oznacza wyraźne zmniejszenie bólu i powrót do samodzielnego chodzenia – pod warunkiem dobrze prowadzonej rehabilitacji.
Poniżej wyjaśniam, jak zbudowany jest staw biodrowy, kiedy lekarz kwalifikuje do jego wymiany, jak wygląda proteza i przebieg operacji, a także jak przebiega powrót do sprawności i na jakie objawy trzeba uważać.
Jak zbudowany jest staw biodrowy
Staw biodrowy tworzą panewka – zagłębienie w kości miedniczej – oraz głowa kości udowej, która się w niej porusza. Staw stabilizują mocne więzadła:
- biodrowo-udowe,
- łonowo-udowe,
- kulszowo-udowe.
Więzadła chronią staw przed nadmiernymi ruchami, a otaczające go mięśnie odpowiadają za ruch i stabilność podczas chodzenia. Powierzchnie kostne pokrywa chrząstka stawowa – gładka tkanka, która zmniejsza tarcie i ułatwia ślizg.
Gdy chrząstka się ściera, kości zaczynają się o siebie ocierać. Rozwija się choroba zwyrodnieniowa stawu (koksartroza), która powoduje ból, sztywność i ograniczenie ruchu. W zaawansowanym stadium jedynym skutecznym rozwiązaniem bywa wymiana stawu.
Kiedy wymiana biodra jest potrzebna
Najczęstszym powodem operacji jest zaawansowana choroba zwyrodnieniowa, gdy ból utrudnia chodzenie i sen, a leczenie zachowawcze (leki, fizjoterapia, zmiana aktywności) przestało pomagać. Innymi wskazaniami są:
- reumatoidalne zapalenie stawów i inne choroby zapalne stawów,
- martwica jałowa głowy kości udowej (obumarcie fragmentu kości z powodu złego ukrwienia),
- dysplazja biodra, czyli wrodzone nieprawidłowe ukształtowanie stawu,
- złamanie szyjki kości udowej, zwłaszcza u osób starszych,
- rzadziej – zmiany nowotworowe w obrębie stawu.
O kwalifikacji decyduje ortopeda na podstawie badania, zdjęcia RTG oraz tego, jak bardzo dolegliwości ograniczają codzienne życie. Warto wiedzieć, że fizjoterapia przed operacją (wzmacnianie mięśni, nauka chodzenia o kulach) ułatwia późniejszy powrót do sprawności.
Jak zbudowana jest endoproteza
Endoproteza odtwarza oba elementy stawu. W miednicę wstawia się czaszę panewki z gładką wkładką (z tworzywa lub ceramiki), w której porusza się sztuczna głowa. Głowa – metalowa lub ceramiczna – jest osadzona na trzpieniu, który umieszcza się w kanale szpikowym kości udowej.

Rodzaje endoprotez
Ze względu na sposób mocowania w kości wyróżnia się endoprotezy:
- cementowe – elementy mocuje się specjalnym cementem kostnym; stosuje się je zwykle u osób starszych i przy słabszej jakości kości,
- bezcementowe – implant osadza się bezpośrednio w kości, która z czasem wrasta w jego powierzchnię,
- hybrydowe – jeden element mocowany jest na cemencie, drugi bezcementowo.
Wybór rodzaju protezy należy do operującego ortopedy. Zależy od wieku, jakości kości, poziomu aktywności i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Jak przebiega operacja
Zabieg wykonuje się najczęściej w znieczuleniu podpajęczynówkowym („od pasa w dół”) lub ogólnym. Chirurg usuwa zniszczoną głowę kości udowej, przygotowuje panewkę i kanał kości udowej, a następnie osadza elementy protezy.
Do stawu można dotrzeć z różnych dostępów: tylnego, bocznego lub przedniego. Od rodzaju dostępu zależą m.in. zalecenia dotyczące ruchów, których trzeba unikać po operacji. Więcej o metodzie małoinwazyjnej przeczytasz we wpisie o endoprotezie biodra z dostępu przedniego.
Pierwsze dni po zabiegu
W większości szpitali pionizacja, czyli pierwsze wstanie z łóżka, następuje bardzo szybko – zwykle w dniu operacji lub następnego dnia. Pacjent uczy się chodzić przy balkoniku lub o kulach, wstawać z łóżka i siadać w bezpieczny sposób.
Pobyt w szpitalu trwa zazwyczaj kilka dni. W tym czasie stosuje się leczenie przeciwbólowe i przeciwzakrzepowe, a pacjent wykonuje proste ćwiczenia w łóżku: ruchy stóp, napinanie mięśni uda i pośladków.
Rehabilitacja po wymianie biodra – etapy
Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu, typu protezy i stanu pacjenta. Orientacyjnie rehabilitację można podzielić na trzy etapy:
- Pierwsze tygodnie – nauka chodu o kulach, ćwiczenia poprawiające krążenie, delikatne ćwiczenia zakresu ruchu i napinania mięśni, zmniejszanie obrzęku.
- Kolejne tygodnie – stopniowe zwiększanie obciążenia, wzmacnianie mięśni pośladkowych i uda, ćwiczenia równowagi, chodzenie po schodach, stopniowe odstawianie kul zgodnie z zaleceniem lekarza.
- Powrót do pełnej aktywności – poprawa wytrzymałości, korekta wzorca chodu, przygotowanie do codziennych zadań i bezpiecznych form ruchu, np. spacerów, pływania czy jazdy na rowerze stacjonarnym.
Ćwiczenia wykonuj w zakresie, który nie wywołuje ostrego bólu. Przerwij ćwiczenie, jeśli ból nasila się lub utrzymuje długo po jego zakończeniu. Przykładowy zestaw znajdziesz na stronie z ćwiczeniami po endoprotezoplastyce biodra.
Kiedy powrót do samochodu i pracy
Prowadzenie samochodu jest zwykle możliwe dopiero po kilku tygodniach – gdy pacjent sprawnie chodzi, nie przyjmuje silnych leków przeciwbólowych i może bezpiecznie hamować. Termin powrotu do pracy zależy od jej charakteru. W obu przypadkach decyzję warto skonsultować z lekarzem prowadzącym.
Czego unikać po operacji
W okresie gojenia tkanek istnieje ryzyko zwichnięcia endoprotezy, czyli wysunięcia głowy z panewki. To, których ruchów trzeba unikać, zależy od dostępu operacyjnego – dlatego zawsze kieruj się zaleceniami ze szpitala. Najczęściej zaleca się:
- nie siadać na bardzo niskich krzesłach i fotelach,
- nie zakładać nogi na nogę,
- unikać głębokiego pochylania się i skrętów tułowia przy obciążonej nodze,
- przy leżeniu na boku stosować poduszkę między kolanami, jeśli tak zalecił lekarz,
- usunąć z domu przeszkody, o które łatwo się potknąć (dywaniki, kable).
Kiedy pilnie do lekarza
Po operacji pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli zauważysz:
- ból, obrzęk i ucieplenie łydki – może to oznaczać zakrzepicę,
- nagłą duszność lub ból w klatce piersiowej – to objawy, przy których trzeba od razu dzwonić pod 112,
- gorączkę, narastające zaczerwienienie, sączenie lub ropną wydzielinę z rany,
- nagłe skrócenie lub wykręcenie operowanej nogi i niemożność stanięcia na niej – może to oznaczać zwichnięcie endoprotezy (wymaga pilnej pomocy na SOR).
Rehabilitacja biodra w Sanoku
Po wymianie biodra prowadzę rehabilitację od pierwszych tygodni po wyjściu ze szpitala – ćwiczenia, naukę chodu i przygotowanie do codziennych czynności. Więcej o tym, jak pracuję, przeczytasz na stronie rehabilitacja biodra oraz rehabilitacja pooperacyjna.

Jeśli czekasz na operację albo jesteś już po wymianie biodra – zapraszam do mojego gabinetu Rehabilio w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.


