Do najczęstszych operacji nogi należą:
- rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego (ACL),
- operacje łąkotki,
- rekonstrukcja chrząstki stawowej,
- rekonstrukcja więzadeł stawu skokowego,
- endoprotezoplastyka (wymiana stawu) biodra i kolana.
Przez jakiś czas po takiej operacji codzienne funkcjonowanie się zmienia. Pojawiają się ograniczenia w chodzeniu czy staniu – nie tylko z powodu bólu, ale też narzucone w celu ochrony operowanej struktury. Na przykład po szyciu łąkotki lekarz często ogranicza obciążanie lub zginanie kolana przez kilka tygodni – zakres ustala zawsze operator.
To wszystko prowadzi do zmian w sposobie chodzenia, przemieszczania się, a nawet leżenia i siedzenia. Poniżej opisuję zarówno objawy, które wymagają pilnej reakcji, jak i najczęstsze problemy „ruchowe”, którym w większości przypadków można zapobiec.
Kiedy pilnie do lekarza
Po każdej operacji nogi zwracaj uwagę na objawy poważnych powikłań. Skontaktuj się pilnie z lekarzem, jeśli pojawi się:
- obrzęk, ból i ucieplenie łydki – może to oznaczać zakrzepicę,
- nagła duszność lub ból w klatce piersiowej – od razu wezwij pomoc pod numerem 112,
- gorączka, narastające zaczerwienienie, sączenie lub ropna wydzielina z rany,
- gorący, coraz bardziej obrzęknięty i bolesny staw,
- nagły silny ból lub uczucie „przeskoczenia” w operowanym stawie, zwłaszcza gdy nie możesz obciążyć nogi.
Pozostałe opisane niżej problemy nie są groźne od razu, ale nieskorygowane mogą utrudniać powrót do sprawności i powodować ból jeszcze długo po zabiegu.
Zaburzenia chodu
Po operacji nogi chód jest utrudniony, a to, jak bardzo, zależy od miejsca i rodzaju zabiegu. Osoba, która nie może obciążać nogi, często chodzi z lekko zgiętym kolanem, co zaburza wzorzec chodu.
Chodzenie ze zgiętą nogą, niestawianie stopy (skakanie na zdrowej nodze), niestawianie nogi na piętę czy pochylanie tułowia – wszystko to obciąża inne części ciała i może później dawać o sobie znać bólem, np. w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Obejrzyj film, a potem przeczytaj, jakie błędy łatwo „utrwalić” po operacji.
- Przy kroku lewe kolano prostuje się całkowicie, a prawe pozostaje lekko zgięte. Oznacza to, że prawa noga ma przykurcz zgięciowy kolana i nie jest prawidłowo stawiana na piętę. Może to powodować ból kolana, ciągnięcie z tyłu uda lub w łydce.
- Długość kroków powinna być równa. Po lewej stronie tak jest, po prawej nie – jeden krok jest dłuższy, drugi krótszy.
- Kroki powinny trwać tyle samo czasu, a obie stopy powinny być obciążane w ten sam sposób. Po prawej stronie tak nie jest.
- Wszystko to powoduje zaburzenie całego cyklu chodu. Na początku filmu obaj panowie startują tak samo – w tym samym momencie dotykają piętą podłoża. Na końcu nagrania jeden z nich idzie już zupełnie innym tempem.
- Zaburzony chód wpływa na inne części ciała – zwróć uwagę, jak pracują ręce i barki.
Jak temu zapobiec: w wielu przypadkach, aby wyeliminować część tych problemów, wystarczy nauka prawidłowego chodu o kulach. Najlepiej przećwiczyć ją z fizjoterapeutą jeszcze przed operacją – wtedy po zabiegu od razu wiesz, jak bezpiecznie chodzić o kulach. Zobacz, jak wygląda rehabilitacja pooperacyjna.
Przykurcz zgięciowy kolana
Przykurcz zgięciowy to stan, w którym kolano nie daje się do końca wyprostować. Może do niego doprowadzić chodzenie ze zgiętą nogą, wkładanie wałka pod kolano czy ciągłe zginanie nogi przy siedzeniu. Mięśnie tylnej strony uda i łydki skracają się i nie pozwalają na pełny wyprost.
Dotyczy to także osób po wymianie stawu biodrowego – wiele z nich woli leżeć z wałkiem pod kolanem, bo tak mniej boli, a to z czasem sprzyja przykurczowi.
Jak temu zapobiec:
- leżąc, nie wkładaj niczego pod kolano,
- od początku ćwicz wyprost kolana – jeśli lekarz tego nie zabronił,
- w spoczynku trzymaj nogę wyprostowaną,
- naucz się prawidłowo chodzić.
Ćwiczenia wyprostu wykonuj spokojnie, w zakresie bez ostrego bólu. Przykłady znajdziesz na filmie poniżej oraz na stronach z ćwiczeniami po rekonstrukcji ACL i po uszkodzeniu łąkotek.
Nieprawidłowe obciążanie nogi
Przy chodzeniu o kulach, skakaniu, a nawet zwykłym staniu łatwo jest odruchowo oszczędzać operowaną nogę. Ciężar ciała przechodzi wtedy na zdrową nogę, która zaczyna być przeciążona – a taki nawyk może zostać na długo po zakończeniu rehabilitacji.
Obciążenia z nóg na wyższe partie ciała (np. kręgosłup lędźwiowy) przechodzą przez stawy krzyżowo-biodrowe. Jeśli jedna noga jest stale bardziej obciążona, może pojawić się ból w okolicy stawu krzyżowo-biodrowego i kręgosłupa lędźwiowego po tej stronie.
Jak temu zapobiec: ćwicz równomierne obciążanie obu nóg i kontrolę środka ciężkości ciała – oczywiście w zakresie, na jaki pozwolił lekarz.
Test dwóch wag możesz wykonać sam: stań każdą stopą na osobnej wadze łazienkowej i patrz przed siebie. Jeśli różnica przekracza kilka kilogramów, operowana noga jest odciążana – warto nad tym popracować. Wykonuj test tylko wtedy, gdy lekarz pozwolił już na pełne obciążanie nogi.
Osłabienie i zanik mięśni
Tuż po operacji trzeba odpocząć, przynajmniej w pewnym stopniu. Niestety mniejsza aktywność sprawia, że mięśnie operowanej nogi słabną i zmniejszają swój obwód. Im dłużej trwa odpoczynek, tym słabsze stają się mięśnie.
Dlatego jednym z podstawowych celów rehabilitacji pooperacyjnej jest najpierw spowolnienie tych zmian, a następnie odbudowa utraconej siły. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu. Przykładowy zestaw ćwiczeń po wymianie stawu biodrowego znajdziesz na stronie z ćwiczeniami po endoprotezoplastyce biodra.
Jeśli czeka Cię operacja nogi albo jesteś już po zabiegu i chcesz bezpiecznie wrócić do sprawności – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
