Łąkotka to niewielka struktura zbudowana z tkanki chrzęstno-włóknistej. Ma kształt półksiężyca i znajduje się w kolanie pomiędzy kością udową a piszczelową. W każdym kolanie są dwie łąkotki: przyśrodkowa – po wewnętrznej stronie kolana, oraz boczna – po zewnętrznej stronie.
Łąkotki przesuwają się podczas zginania i prostowania kolana, a także podczas ruchów skrętnych (rotacji). Najczęściej to właśnie połączenie skrętu z obciążeniem nogi powoduje uraz.
Łąkotki pełnią w kolanie bardzo ważne funkcje:
- amortyzują obciążenia powstające podczas ruchu i chronią chrząstkę stawową,
- poprawiają stabilność kolana,
- usprawniają ruchy w stawie, dopasowując do siebie powierzchnie kości.
Ból kolana – czy to łąkotka?
To bardzo częste pytanie, które zadają mi pacjenci. Nie da się na nie odpowiedzieć bez wywiadu i badania. Można jednak zadać sobie kilka pytań:
- Czy ból pojawił się po urazie, np. skręcie kolana?
- Czy ból jest zlokalizowany po wewnętrznej lub zewnętrznej stronie kolana, wzdłuż szpary stawu?
- Czy zdarzyło się „zablokowanie” kolana – nagła niemożność jego wyprostowania?
Jeśli na wszystkie te pytania odpowiadasz „nie”, przyczyną bólu nie musi być łąkotka.
Na filmach pokazuję dwa testy, które wykonuję w gabinecie. Nie rób ich sam, jeśli kolano jest świeżo po urazie, spuchnięte albo masz problemy z równowagą – wynik i tak wymaga oceny specjalisty.
Uszkodzenie łąkotki – rodzaje leczenia
Pęknięcie łąkotki może wystąpić w wyniku jednorazowego, zbyt dużego obciążenia, a także z powodu sumujących się przeciążeń, np. podczas biegania czy skakania.
Po 40.–45. roku życia łąkotka często pęka „sama”, bez wyraźnego urazu – to naturalne zużycie. W takich przypadkach badania pokazują, że dobrze prowadzona rehabilitacja daje zwykle podobne efekty jak artroskopia, dlatego leczenie zaczyna się najczęściej od ćwiczeń. Operację rozważa się zwykle wtedy, gdy kolano wyraźnie się blokuje albo gdy mimo kilku miesięcy rehabilitacji dolegliwości nie ustępują – decyzję podejmuje ortopeda.
Uszkodzenie łąkotki leczy się:
- Zachowawczo, bez operacji – odpowiednio dobraną rehabilitacją.
- Operacyjnie – szyciem łąkotki. Rehabilitacja jest wtedy bardziej wymagająca: kolano trzeba na początku odciążać i ograniczać niektóre ruchy. Zaletą szycia jest zachowanie łąkotki, która nadal chroni chrząstkę przed przeciążeniem – to zmniejsza ryzyko zwyrodnienia kolana w przyszłości.
- Operacyjnie – usunięciem fragmentu łąkotki. Rehabilitacja przebiega zwykle łagodniej. Minusem jest to, że kolano traci część „amortyzatora”, a badania pokazują, że takie osoby są w przyszłości bardziej narażone na zmiany zwyrodnieniowe.
- Implantem lub przeszczepem łąkotki – rozwiązanie stosowane rzadko, w wybranych przypadkach, gdy znacznej części łąkotki brakuje.
Wybór metody zawsze ustala się z lekarzem. Zależy on m.in. od:
- rodzaju i miejsca pęknięcia oraz ustawienia pękniętego fragmentu,
- nasilenia bólu,
- ograniczenia zakresu ruchu,
- tego, czy kolano się blokuje,
- wieku i stanu chrząstki stawowej.
Szycie łąkotki – czy to konieczność?
Nie każde pęknięcie wymaga szycia – w dużej mierze zależy to od rozległości i miejsca urazu. Niektóre pęknięcia można leczyć zachowawczo, czyli odpowiednio dobraną rehabilitacją.
Urazy towarzyszące
Podczas urazu kolana często uszkodzeniu ulega kilka struktur jednocześnie – oprócz łąkotki np. więzadło krzyżowe przednie (ACL). Lekarz może wtedy zdecydować o leczeniu „na raty”: najpierw operacja łąkotki i jej rehabilitacja, a później zabieg na więzadle. Więcej na ten temat piszę we wpisie o rehabilitacji po rekonstrukcji więzadła ACL.
Rehabilitacja po szyciu łąkotki
Kiedy rozpocząć rehabilitację?
Jak najwcześniej – w zakresie, na który pozwala lekarz operujący. Osoby po zabiegu często słyszą, by odczekać 4 tygodnie, a potem dochodzi jeszcze czas oczekiwania na wizytę. Tak długa przerwa sprzyja zrostom, ograniczeniu ruchu, osłabieniu mięśni i spadkowi ich masy. Już w pierwszych dniach po zabiegu można wykonywać indywidualnie dobraną, bezpieczną rehabilitację. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu.
Ćwiczenia w 1. etapie po operacji
Pierwszy etap po szyciu łąkotki polega głównie na wyciszeniu stanu zapalnego oraz stworzeniu dobrych warunków do gojenia. Kolano jest wtedy spuchnięte, boli i ma mocno ograniczony zakres ruchu. Świeże blizny oraz stan zapalny wskazują, że działania muszą być delikatne.
W tym okresie kolano zwykle stabilizuje orteza. Kąt jej ustawienia i dopuszczalny zakres zgięcia zawsze określa lekarz operujący – zależą od rodzaju i miejsca szycia. Orteza chroni przed nadmiernym zginaniem kolana, które mogłoby uciskać szytą łąkotkę i ją ponownie uszkodzić. Często pojawia się też zalecenie, by przez pewien czas nie obciążać operowanej nogi lub obciążać ją tylko częściowo.
Nie oznacza to jednak, że trzeba tylko leżeć. Całkowity bezruch spowalnia powrót do sprawności i sprzyja nowym dolegliwościom. Co można zrobić w pierwszych 14 dniach?
- odpowiednio układać nogę, by zapobiegać przykurczom,
- ćwiczyć czynnie stawy nieobjęte urazem (np. ruchy stopą) – wspiera to krążenie i zmniejsza obrzęk,
- wykonywać delikatne ćwiczenia izometryczne, czyli napinanie mięśni bez ruchu nogi,
- wykonywać ćwiczenia bierne kolana – w zakresie dozwolonym przez lekarza,
- stosować techniki drenujące, usprawniające krążenie w operowanej nodze,
- chłodzić kolano w celu zmniejszenia bólu,
- stosować plastrowanie limfatyczne (kinesiotaping) wspierające odpływ chłonki.
Ćwicz w zakresie bez ostrego bólu. Przerwij ćwiczenie, jeśli ból wyraźnie narasta, pojawi się uczucie przeskakiwania lub blokowania w kolanie albo obrzęk zwiększa się po każdej sesji. Bezpieczne ćwiczenia na kolejne etapy znajdziesz w zestawie ćwiczenia przy uszkodzeniu łąkotek.
Kiedy pilnie do lekarza
- łydka jest bolesna, spuchnięta, ciepła lub zaczerwieniona – możliwa zakrzepica, szczególnie gdy odciążasz nogę,
- rana się sączy, jest zaczerwieniona lub gorąca, kolano jest gorące albo masz gorączkę – możliwa infekcja,
- pojawi się duszność lub ból w klatce piersiowej – od razu dzwoń pod 112.
Szycie łąkotki – baza wiedzy. Okres 0–6 tygodni
Kliknij poniższy baner i dowiedz się więcej.
Jeśli jesteś po szyciu lub częściowym usunięciu łąkotki albo zmagasz się z bólem kolana – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Więcej o tym, jak pracuję, przeczytasz na stronie ból kolana. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
Bibliografia:
- http://semrc.blogs.latrobe.edu.au/time-stop-menisectomy/
- https://www.stoneclinic.com/meniscus-repair-rehab-protocol
- https://web.archive.org/web/20220919010443/http://www.uwhealth.org/files/uwhealth/docs/pdf/SM14890_Meniscus_Repair8.pdf
- Anatomia człowieka tom 1-5, podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy. Bochenek A, Reicher M. PZWL, 2016.
- Anatomia funkcjonalna stawów tom 1-3, Kapandji I.A. Edra Urban & Partner, 2014.
- Anatomia funkcjonalna dla fizjoterapeutów, Hochschild J., MedPharm, 2017.
