Przejdź do treści głównej

Biodro i miednica

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego

mgr Tomasz Jasik, fizjoterapeutaaktualizacja: 28 września 20265 min czytania

Leczenie zwyrodnień stawu biodrowego.

Staw biodrowy jest jednym z najbardziej obciążonych stawów w ciele – pod tym względem ustępuje jedynie stawowi kolanowemu. Prawdopodobnie dlatego tak często rozwijają się w nim zmiany zwyrodnieniowe. Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (koksartroza) dotyka 7–25% osób po 55. roku życia, a ważną rolę odgrywają w niej wiek i czynniki genetyczne.

Czym jest zwyrodnienie biodra

Choroba zwyrodnieniowa rozwija się, gdy pogarsza się jakość i zmniejsza grubość chrząstki stawowej. Chrząstka ułatwia ślizg powierzchni stawowych, pochłania i przenosi obciążenia oraz amortyzuje duże siły. Z czasem zmiany obejmują także inne tkanki: kość pod chrząstką, torebkę stawową, więzadła i ścięgna. Skutkiem bywa ból, sztywność i ograniczenie sprawności.

Wyróżnia się chorobę zwyrodnieniową:

  • pierwotną – o nieznanej przyczynie; występuje tym częściej, im starsza osoba,
  • wtórną – wywołaną konkretną przyczyną, np. urazem, zakażeniem, innymi chorobami stawów (np. reumatoidalnym zapaleniem stawów, odkładaniem się złogów wapnia w chrząstce), wrodzonymi zaburzeniami budowy stawu lub chorobami ogólnymi (np. cukrzycą, nadczynnością przytarczyc). Do tej grupy należą też zmiany wynikające z dysplazji panewki (jej zbyt płytkiej budowy) i konfliktu panewkowo-udowego.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego zwiększają:

  • starszy wiek,
  • otyłość,
  • czynniki genetyczne,
  • powtarzające się przeciążenia mechaniczne, np. w pracy fizycznej,
  • sporty o dużych obciążeniach (np. piłka nożna, piłka ręczna, hokej, zapasy, podnoszenie ciężarów, biegi długodystansowe) uprawiane wyczynowo,
  • osłabienie mięśni otaczających staw, co zaburza dopasowanie (koaptację) powierzchni stawowych.

Objawy zwyrodnienia biodra

Pierwszym i najbardziej charakterystycznym objawem jest ból biodra lub pachwiny, który może promieniować do uda albo kolana. Ból może nasilać się przy dużym wysiłku, a w bardziej zaawansowanych stadiach także w spoczynku i w nocy. Z czasem zmniejsza się zakres ruchu i dystans, jaki można przejść.

Pacjenci opisują też:

  • sztywność stawu, szczególnie rano lub po dłuższym siedzeniu (zwykle mija w ciągu kilkudziesięciu minut),
  • trudność z zakładaniem butów i skarpet oraz wstawaniem z niskiego krzesła,
  • uczucie blokowania, zgrzytanie lub niestabilność w stawie,
  • zmęczenie i obciążenie psychiczne związane z przewlekłym bólem.

Jak rozpoznaje się chorobę zwyrodnieniową biodra

Chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego można rozpoznać na podstawie wywiadu i badania. Zdjęcie RTG najczęściej pokazuje:

  • zwężenie szpary stawowej,
  • osteofity brzeżne, czyli kostne narośla na brzegach stawu,
  • stwardnienie kości pod chrząstką i torbiele kostne.

Pamiętaj, że obraz RTG nie zawsze odpowiada nasileniu dolegliwości – o leczeniu decydują przede wszystkim objawy i sprawność.

Badanie fizjoterapeutyczne

Podczas wizyty badanie obejmuje:

  • wywiad – gdzie, kiedy i jak boli, jak dolegliwości zmieniały się w czasie,
  • pomiar zakresu ruchu w stawie biodrowym – najwcześniej ograniczeniu ulegają rotacja wewnętrzna i odwiedzenie, później zgięcie, wyprost i przywiedzenie,
  • obserwację – długość kończyn, chód, objaw Trendelenburga (opadanie miednicy przy staniu na jednej nodze), postawę, zaniki mięśni,
  • badanie palpacyjne okolic takich jak krętarz większy, kolce biodrowe, spojenie łonowe, staw krzyżowo-biodrowy i odcinek lędźwiowy kręgosłupa.

Pomocna jest reguła pięciu objawów opisana przez Sutlive’a i współpracowników (2008). Sprawdza się, czy:

  1. przysiad (kucanie) nasila ból – w relacji pacjenta,
  2. czynne zgięcie biodra wywołuje ból z boku biodra,
  3. test kwadrantu z przywiedzeniem wywołuje ból z boku biodra lub w pachwinie,
  4. czynny wyprost biodra wywołuje ból,
  5. bierna rotacja wewnętrzna wynosi 25° lub mniej.

Jeśli obecne są 3 z 5 objawów, prawdopodobieństwo choroby zwyrodnieniowej wynosi ok. 68%, a przy 4–5 objawach wzrasta do ok. 91%.

Leczenie

Postępowanie zależy od nasilenia choroby i etapu, na którym jesteś. Wytyczne międzynarodowe (m.in. American College of Rheumatology i OARSI) za podstawę leczenia uznają edukację, ćwiczenia i – u osób z nadwagą – redukcję masy ciała. Leki i zabiegi są uzupełnieniem.

Ćwiczenia i fizjoterapia

Ćwiczenia to najważniejszy element leczenia. Celem jest poprawa siły mięśni bioder i nóg, ruchomości oraz sprawności w codziennych czynnościach. Badania pokazują, że dopasowane do pacjenta programy ćwiczeń, prowadzone przez kilka–kilkanaście tygodni, zmniejszają ból i poprawiają funkcjonowanie. Programy łączące edukację z ćwiczeniami (np. duński program GLA:D) pomagają także osobom czekającym na wymianę stawu.

Program ćwiczeń układam indywidualnie – po badaniu i z uwzględnieniem Twoich możliwości. Ćwiczenia wykonuje się w zakresie, w którym ból jest umiarkowany i nie narasta w kolejnych dniach. Uzupełniająco fizjoterapeuta może zastosować:

  • terapię manualną stawu – np. techniki poprawiające ślizg głowy kości udowej w panewce,
  • rozluźnianie i rozciąganie nadmiernie napiętych tkanek,
  • mobilizacje z ruchem, poprawiające zakres i jakość ruchu,
  • różne formy masażu.

Dobrym uzupełnieniem są ćwiczenia w wodzie. Środowisko wodne rozluźnia tkanki otaczające staw i jednocześnie go odciąża, co ułatwia ruch osobom z silniejszym bólem.

Redukcja masy ciała

Wytyczne American College of Rheumatology zdecydowanie zalecają redukcję masy ciała osobom z nadwagą (BMI ≥25) lub otyłością (BMI ≥30). Już spadek o ok. 5% masy ciała może zmniejszyć dolegliwości, a większy spadek zwykle daje większą poprawę. Najlepsze efekty przynosi połączenie odchudzania z ćwiczeniami. Osobom z prawidłową masą ciała warto przypominać o jej utrzymaniu.

Leki i zastrzyki

Po konsultacji z lekarzem stosuje się leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne doustne – przy biodrze leki w żelu działają słabiej niż przy kolanie, bo staw leży głęboko. Dostawowe zastrzyki ze sterydów mogą przynieść krótkotrwałą ulgę w bólu. O lekach i zastrzykach zawsze decyduje lekarz.

Operacja

W zaawansowanej chorobie, gdy ból i ograniczenie sprawności nie ustępują mimo leczenia zachowawczego, rozważa się całkowitą alloplastykę (endoprotezoplastykę) stawu biodrowego. Na czym polega ten zabieg, wyjaśniam we wpisie endoproteza biodra – na czym polega wymiana biodra, a o jednej z technik – w artykule o endoprotezie z dostępu przedniego. U młodszych osób z zaburzeniami budowy stawu stosuje się czasem osteotomię, czyli chirurgiczną korekcję ustawienia kości.

Po operacji pomocny będzie zestaw ćwiczeń po endoprotezoplastyce biodra – szczegóły ustala chirurg prowadzący, a harmonogram zależy od rodzaju zabiegu.

Jak ocenia się postępy

Postępy sprawdzam prostymi miarami: nasileniem bólu w skali 0–10, zakresem ruchu, dystansem, jaki przechodzisz w 6 minut, oraz krótkim kwestionariuszem sprawności (np. HOOS lub WOMAC).

Kiedy pilnie do lekarza

  • gdy po upadku nie możesz stanąć na nodze albo noga wydaje się krótsza i wykręcona na zewnątrz – to może być złamanie szyjki kości udowej; od razu SOR / 112,
  • gdy bólowi biodra towarzyszy gorączka, a staw jest bardzo bolesny przy każdym ruchu – możliwa infekcja,
  • gdy ból jest stały, nie ustępuje w nocy i tracisz na wadze bez wyraźnej przyczyny.

Źródła

  • Kolasinski SL i wsp. 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hand, Hip, and Knee. Arthritis Care Res. 2020;72(2):149–162.
  • Bannuru RR i wsp. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–1589.
  • Sutlive TG i wsp. Development of a clinical prediction rule for diagnosing hip osteoarthritis in individuals with unilateral hip pain. J Orthop Sports Phys Ther. 2008;38(9):542–550.

Jeśli biodro boli przy chodzeniu lub wstawaniu z krzesła – zapraszam do mojego gabinetu Rehabilio w Sanoku (ul. Legionów Polskich 42). Ułożę program ćwiczeń dopasowany do etapu choroby; więcej o tym, jak wygląda rehabilitacja biodra, przeczytasz na stronie usługi. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.

Przeczytaj też

Wszystkie artykuły: Biodro i miednica

Udostępnij artykuł: FacebookWhatsAppE-mail

Pierwsza wizyta

Postawmy Cię na nogi

Umów pierwszą wizytę – wolny termin wybierzesz w kalendarzu online. Wolisz porozmawiać? Zadzwoń – odbieram osobiście.

  • Bez skierowania – wizyty prywatne
  • Wolne terminy widzisz od razu w kalendarzu
  • Wizyta ok. 45 min – 170 zł

Pn–wt, czw–pt 8:00–15:00 · śr 11:00–20:00 · ul. Legionów Polskich 42, Sanok

Rehabilio
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.