Haluks, a dokładniej hallux valgus (paluch koślawy), to deformacja dużego palca u stopy. W miejscu połączenia stopy z paluchem powstaje zniekształcenie, które sprawia, że palec odchyla się w stronę pozostałych palców. Paluch, zamiast znajdować się w przedłużeniu stopy, równolegle do pozostałych palców, zaczyna „skręcać” w kierunku zewnętrznej krawędzi stopy (prawy paluch – w prawą stronę).
Na przejściu stopy w palec, czyli w stawie śródstopno-paliczkowym, dochodzi do podwichnięcia stawu (częściowego przemieszczenia jego powierzchni), a pierwsza kość śródstopia przesuwa się do wewnątrz. Stopa robi się w tym miejscu szersza. Po wewnętrznej stronie stopy uwydatnia się główka pierwszej kości śródstopia, a nad nią może powstać bolesne, zaczerwienione zgrubienie (zapalenie kaletki). W zaawansowanych przypadkach paluch podsuwa się pod pozostałe palce lub nad nie. Coraz trudniej dobrać wygodne obuwie, coraz bardziej przeszkadzają odciski i otarcia.
Haluksy – przyczyny
Deformacja narasta powoli, ale stopniowo. Na początku często jest ignorowana – wiele osób tłumaczy to genetyką lub mówi, że „taka uroda”. Do specjalisty trafiają zwykle dopiero wtedy, gdy ból utrudnia chodzenie lub codzienne funkcjonowanie. Duże znaczenie mają tu takie czynniki jak:
- płaskostopie występujące w dzieciństwie,
- spłaszczenie poprzecznego łuku stopy (tzw. płaskostopie poprzeczne),
- zaburzenia równowagi mięśniowej w obrębie stopy, np. nadmierne napięcie mięśni działających na paluch,
- nieprawidłowo dobrane obuwie – wąskie w przodzie, na wysokim obcasie,
- rozluźnienie więzadeł stopy,
- nadwaga,
- uwarunkowania genetyczne,
- praca w pozycji stojącej.
Paluch koślawy – objawy
Początkowo haluks może nie dawać żadnych dolegliwości, a jedynym niepokojącym sygnałem jest zmiana ustawienia palucha. Z czasem pojawia się ból w okolicy stawu palucha, szczególnie po dłuższym obciążaniu stopy, np. chodzeniu.
Gdy zmiany postępują, ból nasila się przy ucisku buta na wystającą część stopy i w tym miejscu powstają otarcia. Zmienia się kształt stopy, a ciężar ciała rozkłada się nieprawidłowo, co prowadzi do powstawania bolesnych modzeli (zrogowaceń) pod przodostopiem. W końcu dochodzi do sytuacji, w której palec boli, nie możemy założyć butów, a na wysokości stawu pojawiają się bolesne otarcia.
Kiedy pilnie do lekarza
- Jeśli staw palucha nagle stał się czerwony, gorący, obrzęknięty i bardzo bolesny (często w nocy), może to być napad dny moczanowej – skontaktuj się z lekarzem.
- Osoby z cukrzycą powinny każde otarcie lub ranę na stopie pokazać lekarzowi lub podologowi.
- Zaczerwienienie, ucieplenie, ropna wydzielina z otarcia lub gorączka mogą oznaczać infekcję i wymagają pilnej konsultacji.
Leczenie palucha koślawego
Leczenie zależy od stopnia zaawansowania zmian i nasilenia dolegliwości. Fizjoterapia, dobre obuwie i wkładki nie wyprostują palucha, ale u wielu osób zmniejszają ból, poprawiają pracę stopy i mogą spowolnić narastanie zmian. Im wcześniej zaczniesz, tym łatwiej utrzymać wygodę chodzenia.
W leczeniu zachowawczym fizjoterapeuta może stosować:
- rozluźnianie przykurczonych mięśni stopy za pomocą różnych form masażu lub igłoterapii,
- terapię manualną poprawiającą ruchomość stawów stopy,
- ćwiczenia aktywujące osłabione mięśnie stopy,
- ćwiczenia poprawiające stabilność stawu skokowego,
- plastrowanie (kinesiotaping),
- dobór wkładek ortopedycznych.
W moim gabinecie w Sanoku oceniam ustawienie stopy, dobieram ćwiczenia i terapię manualną. Wizyta trwa ok. 45 minut i nie wymaga skierowania.
Ćwiczenia i obuwie – co możesz zrobić sam
Proste ćwiczenia wykonywane codziennie mogą poprawić pracę mięśni stopy:
- „Krótka stopa” – w siadzie, stopa płasko na podłodze. Bez podkurczania palców spróbuj „skrócić” stopę, przybliżając przodostopie do pięty tak, by uniósł się łuk stopy. Przytrzymaj 5 sekund, rozluźnij. 10 powtórzeń.
- Odwodzenie palucha – w siadzie, stopa na podłodze. Spróbuj odsunąć paluch od pozostałych palców w stronę wewnętrznej krawędzi stopy, nie unosząc go. Przytrzymaj 3–5 sekund. 10 powtórzeń. Na początku ruch może być bardzo mały – to normalne.
- Rozciąganie palucha – delikatnie odciągnij paluch ręką w stronę prostego ustawienia i przytrzymaj 20–30 sekund. 3 powtórzenia.
Ćwiczenia wykonuj w zakresie bez bólu. Jeśli ból stawu palucha nasila się w trakcie lub utrzymuje się po ćwiczeniach – przerwij je i skonsultuj się z fizjoterapeutą.
Przy wyborze butów zwracaj uwagę na:
- szeroki przód, w którym palce mają swobodę,
- niski obcas,
- miękki materiał w miejscu, w którym wystaje staw palucha,
- stabilną piętę i możliwość włożenia wkładki.
Kiedy rozważyć operację
Jeśli mimo leczenia zachowawczego ból utrudnia chodzenie i dobór butów, warto skonsultować się z ortopedą w sprawie operacji. O zabiegu decyduje przede wszystkim ból i ograniczenie funkcji, a nie sam wygląd stopy. Po zabiegu pomagam wrócić do sprawnego chodu w ramach rehabilitacji pooperacyjnej. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu.
Jeśli haluks utrudnia Ci chodzenie lub dobór butów, zapraszam do mojego gabinetu – ocenię stopę i dobiorę ćwiczenia. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
