Osteotomia wokół kolana to jedna z metod leczenia zwyrodnienia obejmującego jedną część stawu. Chirurg przecina kość (piszczel lub udo) i ustawia ją pod innym kątem, a następnie stabilizuje płytą i śrubami. Poprawiając oś nogi, zabieg może zmniejszyć ból i opóźnić konieczność wszczepienia endoprotezy.
Poniżej wyjaśniam, na czym polega osteotomia kolana, komu się ją proponuje i jak może wyglądać rehabilitacja w kolejnych tygodniach po zabiegu.
Na czym polega osteotomia kolana
Staw kolanowy ma dwa główne przedziały: przyśrodkowy (od wewnętrznej strony nogi) i boczny (od zewnętrznej). Gdy oś nogi jest nieprawidłowa, jeden z nich jest stale bardziej obciążony i szybciej się zużywa.
- Szpotawość kolan (tzw. „nogi O”) zwykle współistnieje ze zwyrodnieniem przedziału przyśrodkowego. Najczęściej wykonuje się wtedy osteotomię kości piszczelowej tuż pod kolanem.
- Koślawość kolan (tzw. „nogi X”) zwykle idzie w parze ze zwyrodnieniem przedziału bocznego i deformacją dolnej (dalszej) części kości udowej. Osteotomia w tej okolicy koryguje deformację w miejscu jej powstania i wyrównuje linię stawu.
Celem zabiegu jest przeniesienie części obciążenia z przedziału zniszczonego na ten, który jest w lepszym stanie. Dzięki temu może zmniejszyć się ból, a postęp zmian zwyrodnieniowych – spowolnić.
Dla kogo jest osteotomia, a dla kogo endoproteza
Do zwyrodnienia jednego przedziału kolana mogą predysponować wcześniejsze urazy: zerwanie więzadeł, uszkodzenie łąkotek czy choroby chrząstki stawowej. Problem coraz częściej dotyczy osób aktywnych zawodowo i sportowo.
Osteotomię proponuje się zwykle osobom młodszym i aktywnym (najczęściej przed 60. rokiem życia), u których zwyrodnienie obejmuje jedną część kolana, a przyczyną jest nieprawidłowa oś nogi. W zaawansowanym zwyrodnieniu standardem pozostaje endoproteza – całkowita lub jednoprzedziałowa. O wyborze metody decyduje ortopeda po badaniu i zdjęciach RTG.
Cele rehabilitacji po osteotomii
- kontrola bólu i obrzęku,
- odzyskanie pełnego wyprostu i zgięcia kolana,
- jak najszybszy powrót do prawidłowego wzorca chodu – w tempie dopuszczonym przez chirurga,
- odbudowa siły mięśni operowanej nogi,
- przywrócenie czucia głębokiego (propriocepcji), równowagi i koordynacji,
- powrót do aktywności, którą pacjent chce uprawiać.
Rehabilitacja tydzień po tygodniu – przykładowy przebieg
Poniżej opisuję przykładowy przebieg rehabilitacji. Zakres ruchu, czas noszenia ortezy i to, kiedy możesz obciążać nogę, zawsze ustala Twój chirurg – jego zalecenia z karty wypisowej są najważniejsze. Nie zmieniaj ich samodzielnie. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu (osteotomia otwierająca czy zamykająca, piszczel czy udo, rodzaj zespolenia). Schemat opiera się na klasycznym protokole z podręcznika Noyesa; przy niektórych technikach dopuszcza się wcześniejsze, stopniowe obciążanie niż w poniższym schemacie.
Pierwsze dni – okres ochronny
Na pierwszej wizycie pokazuję, czego unikać, żeby chronić operowane kolano i nie przeciążać innych części ciała. W tym okresie pomocne bywa:
- chłodzenie kolana, głównie w celu zmniejszenia bólu,
- układanie nogi tak, by kostka była wyżej niż kolano,
- pończochy lub podkolanówki uciskowe, które wspierają odpływ krwi żylnej,
- profilaktyka zakrzepicy zlecona przez lekarza (leki, ruchy stopą).
Tygodnie 1–4
- orteza – według zaleceń chirurga,
- zakres ruchu w kolanie zwykle ok. 0–110°,
- obciążanie nogi – tylko w zakresie ustalonym przez operatora (w klasycznym schemacie bez obciążania, przy części technik – stopniowe obciążanie),
- kontynuacja profilaktyki przeciwzakrzepowej,
- mobilizacja rzepki,
- elektrostymulacja mięśnia czworogłowego uda i chłodzenie przeciwbólowe,
- delikatne rozciąganie mięśni kulszowo-goleniowych (tył uda), mięśnia brzuchatego łydki i czworogłowego,
- wzmacnianie: napinanie mięśnia czworogłowego bez ruchu w stawie, unoszenie wyprostowanej nogi w leżeniu, aktywny wyprost kolana,
- ćwiczenia górnej części ciała.
W tym okresie szczególnie ważne jest odzyskanie pełnego wyprostu. Przykładowe ćwiczenia opisałem we wpisie 4 ćwiczenia poprawiające wyprost w kolanie.
Tygodnie 5–6
- orteza – jeśli chirurg nadal ją zaleca,
- zakres ruchu zwykle do ok. 0–135°,
- w klasycznym schemacie: obciążanie ¼–½ masy ciała, o ile pozwala na to chirurg,
- dalsza mobilizacja rzepki, elektrostymulacja, chłodzenie i rozciąganie,
- nauka prawidłowego chodu, wstawanie z krzesła, płytkie przysiady,
- uginanie kolana w leżeniu przodem do 90°,
- rowerek stacjonarny i – jeśli rana jest wygojona – ćwiczenia w wodzie.
Tygodnie 7–8
- w tym okresie zwykle oczekuje się zrostu kości – potwierdza go lekarz na podstawie badania i zdjęcia RTG,
- w razie potrzeby – dalsza mobilizacja rzepki,
- kontynuacja ćwiczeń rozciągających i wzmacniających,
- wzmacnianie mięśni odpowiedzialnych za wyprost, odwodzenie i przywodzenie nogi,
- ćwiczenia równowagi na niestabilnym podłożu i pierwsze, delikatne ćwiczenia dynamiczne.
Tygodnie 9–12 i dalej
Dalszy etap to stopniowe zwiększanie obciążeń i przygotowanie do aktywności, do której chcesz wrócić. Najlepiej, by przebiegał pod okiem fizjoterapeuty, który dobiera tempo progresji do reakcji kolana.
Ćwiczenia wykonuj w zakresie bez ostrego bólu. Przerwij ćwiczenie i skonsultuj się z fizjoterapeutą lub lekarzem, jeśli ból wyraźnie narasta, kolano puchnie po każdej sesji albo pojawia się uczucie niestabilności.
Źródło przykładowego harmonogramu: Noyes FR, Heckmann T, Barber-Westin SD. Rehabilitation after tibial and femoral osteotomy. W: Noyes FR (red.). Noyes’ Knee Disorders: Surgery, Rehabilitation, Clinical Outcomes. Philadelphia: Saunders; 2009.
Kiedy pilnie do lekarza
Pilnie skontaktuj się z lekarzem lub wezwij pomoc, jeśli po operacji:
- łydka jest bolesna, obrzęknięta, ciepła lub zaczerwieniona – to może być zakrzepica żył głębokich,
- nagle pojawi się duszność albo ból w klatce piersiowej – od razu dzwoń pod 112,
- rana jest zaczerwieniona, gorąca, sączy się z niej ropna wydzielina lub masz gorączkę powyżej 38°C,
- ból gwałtownie narasta mimo leków albo nie możesz obciążyć nogi, choć wcześniej było to możliwe.
Rehabilitacja po osteotomii w Sanoku
Rehabilitację po osteotomii prowadzę w moim gabinecie Rehabilio w Sanoku – pomagam odzyskać zgięcie, siłę i pewny chód, zawsze w zgodzie z zaleceniami chirurga. Więcej o tym, jak pracuję, przeczytasz na stronie rehabilitacja pooperacyjna. Warto też przygotować się jeszcze przed zabiegiem – o tym piszę w artykule czy warto wykonać rehabilitację przed operacją kolana.
Jeśli jesteś po osteotomii albo dopiero się do niej przygotowujesz – zapraszam do mojego gabinetu. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
