Jeśli czeka Cię operacja kolana, np. rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego (ACL) albo wszczepienie endoprotezy (sztucznego stawu), warto wcześniej przygotować nogę. Taką rehabilitację przed zabiegiem nazywa się czasem „prehabilitacją”.
Poniżej wyjaśniam, co daje przygotowanie kolana do operacji, na czym ono polega i kiedy trzeba przerwać ćwiczenia. Zakres przygotowania zawsze ustala się indywidualnie – zależy od rodzaju urazu lub choroby, planowanego zabiegu i aktualnego stanu kolana.
Co daje rehabilitacja przed operacją kolana?
Najlepiej zbadano ją u osób przed rekonstrukcją ACL. Badania pokazują, że pacjenci, którzy przed zabiegiem mają pełny wyprost kolana i silniejszy mięsień czworogłowy uda (duży mięsień z przodu uda, który prostuje kolano), zwykle szybciej i pełniej odzyskują sprawność po operacji.
Przy endoprotezie kolana korzyść jest bardziej umiarkowana i dotyczy głównie pierwszych tygodni po zabiegu – łatwiej wstać z łóżka, chodzić o kulach i wykonywać ćwiczenia zalecone w szpitalu.
Do najważniejszych korzyści należą:
- lepsza siła mięśni uda i pośladka, które po operacji szybko słabną,
- większy zakres ruchu w kolanie, zwłaszcza pełny wyprost,
- lepsza kontrola nogi i pewniejszy chód,
- znajomość ćwiczeń, które przydadzą się tuż po operacji – pacjent wie, jak je wykonać prawidłowo.
Wielu pacjentów przed zabiegiem nadmiernie „oszczędza” nogę. Prowadzi to do osłabienia i zaniku mięśni, a czasem do utrwalenia nieprawidłowego, utykającego chodu. Niektórzy chirurdzy wręcz odkładają rekonstrukcję ACL do czasu, aż kolano przestanie być obrzęknięte, a siła mięśnia czworogłowego zostanie odbudowana.
Na czym polega przygotowanie kolana do operacji
Przygotowanie trwa zwykle kilka tygodni przed zabiegiem. Opiera się na trzech filarach: pełnym wyproście, sile mięśni i równowadze. Ćwiczenia muszą być dopasowane do rodzaju uszkodzenia – nieprawidłowo dobrane mogą pogłębić uraz, np. przy uszkodzonej łąkotce lub niestabilnym kolanie.
Ważna zasada: ćwicz tylko w zakresie, który nie nasila bólu i obrzęku. Lekki dyskomfort w trakcie ćwiczenia jest dopuszczalny, ale ból nie powinien utrzymywać się dłużej niż do następnego dnia.
Pełny wyprost kolana
Brak pełnego wyprostu przed operacją często utrzymuje się także po niej i utrudnia normalny chód. Dlatego odzyskanie wyprostu to pierwszy cel.
- Wyprost z wałkiem pod piętą – w siadzie lub leżeniu połóż piętę na zwiniętym ręczniku, tak aby kolano „wisiało” w powietrzu. Rozluźnij udo i pozostań w tej pozycji 3–5 minut, 2–3 razy dziennie.
- Dociskanie kolana do podłoża – w leżeniu na plecach z wyprostowaną nogą napnij mięsień uda i dociśnij tył kolana do podłoża. Wytrzymaj 5 sekund, rozluźnij. Wykonaj 10–15 powtórzeń.






Siła mięśnia czworogłowego
Mięsień czworogłowy słabnie bardzo szybko, gdy kolano boli lub jest obrzęknięte. Im silniejszy przed operacją, tym łatwiejszy start po niej. Warto wzmacniać też mięśnie pośladka i przywodziciele uda.
- Unoszenie wyprostowanej nogi – w leżeniu na plecach napnij udo i unieś prostą nogę na wysokość ok. 30 cm. Opuść powoli. Wykonaj 2–3 serie po 10 powtórzeń.
- Ściskanie piłki lub poduszki między kolanami – w leżeniu z ugiętymi nogami ściśnij piłkę na 5 sekund i rozluźnij. Wykonaj 10–15 powtórzeń.
- Wstawanie z krzesła – usiądź na stabilnym krześle i wstań bez pomocy rąk (lub z niewielkim podparciem). Wykonaj 2–3 serie po 8–10 powtórzeń.
Równowaga i chód o kulach
Po operacji przez pewien czas będziesz chodzić o kulach. Łatwiej się tego nauczyć, zanim kolano zostanie zoperowane. Równocześnie warto ćwiczyć stabilność, czyli kontrolę ustawienia kolana podczas stania i chodzenia.
- Stanie na jednej nodze – przy blacie kuchennym lub oparciu krzesła, z możliwością podparcia. Utrzymaj pozycję 20–30 sekund, 3–5 razy na każdą nogę. Kolano powinno być lekko ugięte i ustawione nad stopą.
- Nauka chodu o kulach – po płaskim terenie i po schodach, zgodnie z tym, jak będziesz chodzić po zabiegu.
Najlepsze efekty daje połączenie wszystkich trzech elementów. Po operacji wracasz do tych samych ćwiczeń – w zakresie i w terminie ustalonym przez chirurga. Więcej przykładów znajdziesz na stronie z ćwiczeniami po rekonstrukcji ACL.
Kiedy przerwać ćwiczenia i skontaktować się z lekarzem
Przerwij ćwiczenia i skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, jeśli:
- kolano się zablokuje i nie możesz go wyprostować ani zgiąć,
- kolano nagle mocno spuchnie, zrobi się gorące lub zaczerwienione,
- ból wyraźnie narasta z dnia na dzień mimo odpoczynku,
- pojawi się ból, obrzęk i ucieplenie łydki – to może być objaw zakrzepicy.
Jeśli bólowi łydki towarzyszy duszność lub ból w klatce piersiowej, nie czekaj – jedź na SOR albo dzwoń pod 112.
Przygotowanie do operacji kolana w gabinecie
Przed zabiegiem badam kolano, sprawdzam zakres ruchu i siłę mięśni, a potem dobieram ćwiczenia do rodzaju uszkodzenia i planowanej operacji oraz uczę ćwiczeń przydatnych w pierwszych dniach po zabiegu. Szczegóły dalszego postępowania znajdziesz na stronie rehabilitacji pooperacyjnej oraz w opisie leczenia bólu kolana.
Jeśli czeka Cię operacja kolana, boli Cię kolano albo jesteś już po zabiegu – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku: zbadam kolano i dobiorę ćwiczenia. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
Źródła
- Failla M.J. i wsp. (2016), Does Extended Preoperative Rehabilitation Influence Outcomes 2 Years After ACL Reconstruction?, American Journal of Sports Medicine.
- Eitzen I. i wsp. (2009), Preoperative quadriceps strength is a significant predictor of knee function two years after anterior cruciate ligament reconstruction, British Journal of Sports Medicine.
- Månsson O. i wsp. (2013), Pre-operative factors predicting good outcome in terms of health-related quality of life after ACL reconstruction, Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports.
- Alshewaier S. i wsp. (2017), The effectiveness of pre-operative exercise physiotherapy rehabilitation on the outcomes of treatment following anterior cruciate ligament injury: a systematic review, Clinical Rehabilitation.








