Przejdź do treści głównej

Kolano

Kolana koślawe – jak powinna wyglądać gimnastyka korekcyjna?

mgr Tomasz Jasik, fizjoterapeutaaktualizacja: 28 września 20265 min czytania

Ludzie siedzący na murze, nogi w trampkach

Koślawość kolan to ustawienie, w którym kolana zbliżają się do siebie, a stopy są rozstawione – nogi układają się w kształt litery „X”. Odwrotną sytuacją są kolana szpotawe, gdy kolana „uciekają” na zewnątrz, a nogi przypominają literę „O”. Zanim jednak zaczniesz szukać ćwiczeń korekcyjnych, warto wiedzieć, kiedy koślawość jest normą, a kiedy wymaga konsultacji.

Koślawość kolan u dzieci – kiedy to norma

U większości dzieci między 2. a 7. rokiem życia kolana ustawiają się w lekki „X” – to normalny etap rozwoju, który zwykle mija samoistnie. Wcześniej, u niemowląt i maluchów, nóżki są częściej lekko szpotawe. Takiej fizjologicznej koślawości nie trzeba leczyć – wystarczy obserwacja i codzienna, różnorodna aktywność ruchowa dziecka.

Do ortopedy warto zgłosić się, gdy:

  • koślawość jest duża – odstęp między kostkami przy złączonych kolanach przekracza ok. 8–10 cm,
  • jest niesymetryczna – dotyczy wyraźnie tylko jednej nogi,
  • narasta po 7.–8. roku życia zamiast się zmniejszać,
  • towarzyszy jej ból, utykanie, problemy z równowagą lub niski wzrost dziecka.

Koślawość strukturalna a koślawienie dynamiczne

Wyróżniamy dwie sytuacje. Koślawość strukturalna oznacza, że kości są ustawione w „X” także w spoczynku – najczęściej dotyczy dzieci. Koślawienie dynamiczne to sytuacja, gdy kolano „ucieka” do środka dopiero podczas przysiadu, schodzenia ze schodów czy biegu. To częsty problem u dorosłych, który może sprzyjać bólowi i urazom kolana.

Jak koślawość wpływa na staw kolanowy?

W prawidłowych warunkach kość udowa ślizga się względem kości podudzia (piszczelowej i strzałkowej), zachowując odpowiednie ułożenie. Kolano jest stabilizowane od strony bocznej przez:

  • więzadło poboczne strzałkowe,
  • ścięgna mięśni przebiegających w tym rejonie, np. pasmo biodrowo-piszczelowe,
  • łąkotkę boczną, która jak klin znajduje się między kośćmi,
  • lokalne mięśnie stabilizujące.

Od strony wewnętrznej stabilizację zapewniają:

  • więzadło poboczne piszczelowe,
  • ścięgna mięśni przebiegających w tym rejonie, np. przywodzicieli,
  • łąkotka przyśrodkowa,
  • lokalne mięśnie stabilizujące.

Gdy kolano ustawia się do środka, więzadła i torebka stawowa po stronie wewnętrznej są bardziej rozciągane, a po stronie zewnętrznej rośnie nacisk na chrząstkę i łąkotkę boczną. Przy nagłym „uciekaniu” kolana do środka, np. przy lądowaniu po skoku czy zmianie kierunku biegu, wzrasta ryzyko urazu więzadeł lub łąkotki. Jeśli kolano już boli, o możliwych przyczynach przeczytasz we wpisie ból kolana – skąd się bierze.

Dlaczego kolano jest koślawe?

To podstawowe pytanie, które trzeba zadać przed rozpoczęciem ćwiczeń. Przyczyn może być wiele: ustawienie kości, wiotkość więzadeł, osłabienie mięśni biodra, ustawienie miednicy czy stóp.

Problem nie zawsze ma źródło w samym kolanie – czasem tylko tam się ujawnia. Gdy wewnętrzny brzeg stopy zapada się (stopa płasko-koślawa), podudzie rotuje się, a kolano ustawia do środka. Podobnie działają słabe mięśnie pośladkowe, które nie utrzymują uda w prawidłowej pozycji podczas chodu czy przysiadu.

Kolana koślawe – co z tym zrobić?

Najpierw trzeba znaleźć przyczynę. Badanie fizjoterapeutyczne obejmuje zwykle:

  1. testy więzadeł kolana – czy staw jest dobrze stabilizowany,
  2. ocenę siły i napięcia mięśni uda i biodra,
  3. testy łąkotek,
  4. ocenę ustawienia i zakresu ruchu stopy – jej nieprawidłowe ułożenie może powodować rotację podudzia,
  5. ocenę ustawienia miednicy i ruchomości stawu biodrowego.

Do fizjoterapeuty nie potrzebujesz skierowania. Na pierwszej wizycie w moim gabinecie sprawdzam ustawienie stóp, kolan i bioder, zakresy ruchu i siłę mięśni, a w razie potrzeby kieruję do ortopedy. Ponieważ koślawość może mieć różne przyczyny, dwie osoby z „tym samym” problemem mogą potrzebować zupełnie innych ćwiczeń. Gimnastyka korekcyjna powinna być więc dobrana indywidualnie, a nie wykonywana według jednego schematu.

Przykładowe ćwiczenia przy koślawieniu kolan

Ćwiczenia dobieram indywidualnie po badaniu – poniższe są tylko przykładami ogólnych ćwiczeń przy koślawieniu dynamicznym. U małych dzieci z fizjologiczną koślawością zwykle nie są potrzebne, a u starszych dzieci ich dobór warto skonsultować z fizjoterapeutą. Wykonuj je spokojnie, w zakresie bez bólu, 2–3 serie po 8–12 powtórzeń. Jeśli pojawi się ból kolana, przerwij i skonsultuj się z fizjoterapeutą.

  1. Półprzysiad przy ścianie z taśmą nad kolanami – oprzyj plecy o ścianę, załóż lekką taśmę tuż nad kolanami i zejdź do płytkiego przysiadu, delikatnie rozpychając kolana na zewnątrz. Kolana powinny być w linii nad drugim–trzecim palcem stopy.
  2. Odwodzenie nogi w leżeniu bokiem – połóż się na boku, dolną nogę ugnij, górną wyprostowaną unieś powoli do góry i opuść. Stopa skierowana przodem, bez obracania miednicy do tyłu.
  3. „Krótka stopa” – w siadzie, z bosą stopą na podłodze, przyciągnij główki kości śródstopia w stronę pięty tak, by uniosło się sklepienie stopy, bez podkurczania palców. Utrzymaj kilka sekund.
  4. Wejście na stopień z kontrolą kolana – wejdź na niski stopień, pilnując, by kolano nie uciekało do środka. Na początku możesz ćwiczyć przed lustrem i trzymać się poręczy.

U dzieci ćwiczenia najlepiej prowadzić w formie zabawy i pod okiem fizjoterapeuty, który dobierze je do przyczyny problemu. Ćwiczenia indywidualne są zwykle skuteczniejsze niż ogólna gimnastyka w dużej grupie, w której dzieci z różnymi problemami wykonują te same zadania.

Kiedy pilnie do lekarza

Nie czekaj na planową wizytę – zgłoś się jeszcze tego samego dnia do lekarza lub na SOR, jeśli:

  • po urazie kolano szybko puchnie, „ucieka” lub nie da się na nim stanąć,
  • kolano zablokowało się i nie da się go wyprostować,
  • u dziecka pojawia się utykanie z bólem, gorączką lub obrzękiem stawu.

Co zrobić, jeśli Ty lub Twoje dziecko macie koślawe kolana?

Jeśli widzisz, że chód dziecka jest nieprawidłowy albo ma ono problemy z równowagą, a koślawość nie mieści się w normie dla wieku, umów się na konsultację u ortopedy lub fizjoterapeuty. U dorosłych, zwłaszcza biegaczy, koślawienie kolan bywa związane z przeciążeniami – przeczytaj też o kolanie biegacza.

Jeśli kolano ucieka Tobie lub Twojemu dziecku do środka przy przysiadzie czy na schodach albo zaczyna boleć – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Prowadzę też gimnastykę korekcyjną dla dzieci, z ćwiczeniami dobranymi do przyczyny koślawości. Więcej o tym, jak pracuję, przeczytasz na stronie ból kolana. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.

Przeczytaj też

Wszystkie artykuły: Kolano

Udostępnij artykuł: FacebookWhatsAppE-mail

Pierwsza wizyta

Postawmy Cię na nogi

Umów pierwszą wizytę – wolny termin wybierzesz w kalendarzu online. Wolisz porozmawiać? Zadzwoń – odbieram osobiście.

  • Bez skierowania – wizyty prywatne
  • Wolne terminy widzisz od razu w kalendarzu
  • Wizyta ok. 45 min – 170 zł

Pn–wt, czw–pt 8:00–15:00 · śr 11:00–20:00 · ul. Legionów Polskich 42, Sanok

Rehabilio
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.