Czym jest ciało Hoffy i dlaczego boli
Fat pad syndrom to zespół bólowy poduszeczki (ciała) tłuszczowej, nazywany także fat pad impingement, czyli uwięźnięciem poduszki tłuszczowej. Po polsku mówi się najczęściej o zespole Hoffy. Poduszki tłuszczowe wypełniają przestrzeń między strukturami, które podczas ruchu nie powinny się ze sobą bezpośrednio stykać. Ich zadaniem jest więc amortyzacja i zmniejszanie tarcia.
Jedna z takich poduszek znajduje się w kolanie. Wypełnia przestrzeń poniżej rzepki, między więzadłem rzepki a kością piszczelową – nazywa się ją ciałem tłuszczowym Hoffy. Jej zapalenie może być osobnym problemem albo częścią szerszych dolegliwości, np. tendinopatii więzadła rzepki czy bólu stawu rzepkowo-udowego.
Podrażnienie ciała Hoffy ma najczęściej dwie przyczyny:
- Bezpośredni uraz kolana – w wyniku uderzenia lub zabiegu operacyjnego. Problem pojawia się np. po artroskopii czy rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL), gdy ciało tłuszczowe bliznowacieje – wtedy ważna jest wczesna praca nad jego ruchomością.
- Zaburzona praca stawu kolanowego i powtarzające się mikrourazy. Mogą one wynikać z rodzaju pracy, np. częstego klęczenia, albo z przeciążenia mięśni prostujących kolano, np. u piłkarzy czy biegaczy.
Szczególnie narażone są osoby z przeprostem w kolanach – ciało tłuszczowe jest wtedy „przyszczypywane” między kośćmi. Pomaga świadome unikanie „blokowania” kolan w staniu: stój z kolanami minimalnie ugiętymi, z ciężarem rozłożonym na całe stopy.
Objawy zapalenia poduszki tłuszczowej
- głównym objawem jest ból z przodu kolana, poniżej rzepki,
- ból nasila się przy klęczeniu oraz przy czynnościach z powtarzającym się zginaniem i prostowaniem kolana, takich jak bieganie czy wstawanie z krzesła,
- boli ucisk „miękkiego”, gąbczastego obszaru z przodu kolana, tuż pod rzepką,
- ból pojawia się przy długim staniu,
- ból pojawia się przy chodzeniu i kucaniu.
Warto wykluczyć inne przyczyny bólu z przodu kolana:
- urazy łąkotki,
- chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego,
- ból rzepkowo-udowy,
- zapalenie kaletki przedrzepkowej,
- problemy ze ścięgnem mięśnia czworogłowego,
- tendinopatię więzadła rzepki, czyli kolano skoczka,
- chorobę Osgooda-Schlattera.
Przegląd najczęstszych przyczyn bólu kolana znajdziesz we wpisie Ból kolana – skąd się bierze?
Fat pad syndrom czy ból stawu rzepkowo-udowego?
Zapalenie poduszki tłuszczowej daje ból z przodu kolana, poniżej rzepki, wyraźnie odczuwalny przy ucisku tego miejsca. Problem w stawie rzepkowo-udowym ujawnia się natomiast przy dociskaniu rzepki w kierunku uda. Oba schorzenia nasilają się przy kucaniu, długim chodzeniu i schodzeniu ze schodów. W praktyce często występują razem i bywają trudne do rozróżnienia. Badanie rezonansem magnetycznym może pomóc w ustaleniu dokładnej przyczyny bólu.
Ciało tłuszczowe podrzepkowe jest dobrze unerwione i ukrwione – dlatego jest podatne na podrażnienia i potrafi silnie boleć. Ze względu na swoje położenie łączy się zarówno z łąkotkami, jak i z wewnętrzną warstwą torebki stawowej.
Diagnostyka
Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu, badania klinicznego i – w razie potrzeby – badań obrazowych.
Wywiad pokazuje, kiedy i jak zaczął się ból oraz co mogło się do niego przyczynić. Ważne jest wykluczenie innych schorzeń dających podobny obraz – np. chorób ogólnoustrojowych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) czy borelioza.
Badanie obejmuje:
- ocenę zakresu ruchu stawu kolanowego,
- badanie siły mięśniowej,
- palpację, czyli badanie dotykiem, które struktury są bolesne,
- testy funkcjonalne, np. kucanie, trucht, podskoki,
- testy specjalne – np. test Hoffy, polegający na uciśnięciu ciała tłuszczowego z obu stron więzadła rzepki, w zgięciu i w wyproście kolana,
- diagnostykę obrazową – rezonans magnetyczny pokaże także, czy nie ma innych urazów, a badanie USG może uwidocznić stan zapalny w obrębie poduszki tłuszczowej.
Jak leczyć?
U większości osób objawy zmniejszają się dzięki modyfikacji obciążeń, ćwiczeniom i tapingowi – zwykle w ciągu kilku tygodni. Fizjoterapia obejmuje:
- Modyfikację aktywności, która wywołuje objawy – zmianę ćwiczeń, przerwę w treningu, ochraniacze przy pracy na kolanach, unikanie przeprostu kolan w staniu.
- Poprawę pracy kolana, biodra i stopy. Nieprawidłowo pracujący staw może „drażnić” poduszkę, dlatego ważne jest przywrócenie prawidłowego ruchu.
- Wzmocnienie osłabionych mięśni wokół stawu kolanowego i biodra.
- Poprawę techniki ćwiczeń i naukę prawidłowych wzorców ruchu.
- Taping odciążający, który zmniejsza ból.
Ćwiczenia wykonuj w zakresie, który nie nasila bólu pod rzepką. Jeśli po ćwiczeniach ból jest większy niż przed nimi i utrzymuje się do następnego dnia, zmniejsz obciążenie. Osoby po rekonstrukcji ACL mogą skorzystać z zestawu ćwiczeń po rekonstrukcji ACL – szczegóły rehabilitacji po operacji ustala jednak chirurg prowadzący, a harmonogram zależy od rodzaju zabiegu.
Co jeśli leczenie zachowawcze nie daje efektu?
Jeżeli fizjoterapia i ćwiczenia nie przynoszą poprawy, kolejnym krokiem może być zastrzyk z kortykosteroidu. Iniekcje wykonywane pod kontrolą USG trafiają do celu znacznie dokładniej niż te wykonywane „na wyczucie”, według punktów anatomicznych.
Gdy zastrzyk nie pomaga, ortopeda może rozważyć artroskopowe usunięcie części ciała tłuszczowego – robi się to rzadko.
Kiedy pilnie do lekarza
Ból pod rzepką rzadko jest groźny, ale zgłoś się pilniej do lekarza, jeśli:
- kolano się blokuje lub „ucieka” przy chodzeniu,
- jest mocno obrzęknięte,
- jest gorące i zaczerwienione albo masz gorączkę,
- po operacji kolana pojawił się ból, obrzęk i ucieplenie łydki – to może być objaw zakrzepicy.
Więcej o tym, jak wygląda leczenie bólu kolana w moim gabinecie, przeczytasz na osobnej stronie.
Jeśli czujesz ból tuż pod rzepką przy klęczeniu, długim staniu czy schodzeniu ze schodów, zapraszam do mojego gabinetu Rehabilio w Sanoku. Sprawdzę, co drażni kolano, i pokażę ćwiczenia oraz taping odciążający. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
