Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS), znany także jako „kolano biegacza”, to jedna z najczęstszych przyczyn bólu bocznej części kolana u osób aktywnych fizycznie. Dotyczy głównie biegaczy długodystansowych i rowerzystów, ale może występować również u osób trenujących triathlon, piłkę nożną czy narciarstwo. Objawy rozwijają się wskutek przeciążenia okolicy pasma biodrowo-piszczelowego (ITB) – mocnego pasma tkanki łącznej biegnącego po bocznej stronie uda od miednicy do piszczeli.
Przyczyny bólu pasma
ITBS jest schorzeniem przeciążeniowym, którego mechanizm nie został jeszcze w pełni wyjaśniony. Opisuje się kilka teorii:
- ucisk bogato unerwionej tkanki tłuszczowej i łącznej pod pasmem, w okolicy kłykcia bocznego kości udowej,
- podrażnienie kaletki leżącej pod pasmem,
- tarcie pasma o kłykieć boczny kości udowej podczas powtarzalnego zginania i prostowania kolana – teoria dziś uważana za mniej prawdopodobną.
Powtarzające się obciążenia podczas biegania lub jazdy na rowerze podrażniają struktury pod pasmem, co prowadzi do bólu.
Czynniki ryzyka
- Błędy treningowe:
- nagłe zwiększenie kilometrażu lub intensywności treningów,
- bieganie po pochyłych nawierzchniach lub z górki,
- zbyt długie dystanse bez odpowiedniej regeneracji.
- Czynniki biomechaniczne:
- kolana szpotawe (łukowate ustawienie nóg),
- nadmierna rotacja wewnętrzna piszczeli,
- nadmierna pronacja stopy (zapadanie się jej wewnętrznego brzegu),
- osłabienie odwodzicieli biodra,
- zaburzenia równowagi mięśniowej.
- Nieodpowiedni sprzęt:
- zużyte obuwie sportowe,
- źle ustawiony rower (np. zbyt wysoko ustawione siodełko).
Objawy ITBS
ITBS objawia się charakterystycznym bólem po bocznej stronie kolana, który z czasem może się nasilać i ograniczać aktywność.
- Ból po bocznej stronie kolana, w okolicy kłykcia bocznego kości udowej, nieco powyżej szpary stawu.
- Ból związany z aktywnością, szczególnie przy bieganiu z górki lub wydłużonym kroku.
- Ból pojawiający się po przebiegnięciu określonego dystansu, który zmusza do przerwania biegu; w spoczynku zwykle szybko słabnie.
We wczesnym stadium objawy pojawiają się pod koniec wysiłku, a w bardziej zaawansowanych przypadkach mogą występować już na początku aktywności, a nawet przy chodzeniu po schodach. Jeśli ból pojawia się w konkretnej fazie biegu, przydatny może być wpis o bólu podczas biegu w poszczególnych fazach.
Diagnostyka ITBS
Rozpoznanie ITBS opiera się na dokładnym wywiadzie i badaniu klinicznym, a w razie potrzeby – na badaniach obrazowych.
Wywiad
- liczba kilometrów przebieganych w tygodniu i ostatnie zmiany w treningu,
- stan obuwia sportowego,
- charakterystyka bólu: kiedy się pojawia, co go nasila (np. bieganie z górki).
Badanie fizykalne
Najważniejsze jest odtworzenie bólu po bocznej stronie kolana przy zgięciu ok. 30°.
- Test Noble’a – badający uciska okolicę kłykcia bocznego kości udowej podczas prostowania kolana; ból pojawiający się przy zgięciu ok. 30° przemawia za ITBS.
- Test Renne’a i przysiad na jednej nodze – ból po bocznej stronie kolana podczas przysiadu na jednej nodze, zwykle przy zgięciu ok. 30–40°, wskazuje na ITBS. Przysiad pozwala też ocenić, czy kolano ucieka do środka, a miednica opada.
- Test Obera – ocenia napięcie tkanek po bocznej stronie uda, ale nie potwierdza rozpoznania.
Ból po bocznej stronie kolana mogą dawać też inne problemy, np. uszkodzenie łąkotki bocznej czy niestabilność stawu piszczelowo-strzałkowego bliższego – dlatego badanie powinno je wykluczyć.
Badania obrazowe
- USG – uwidacznia pogrubienie i zmiany w strukturze pasma oraz płyn pod nim.
- Rezonans magnetyczny (MRI) – pokazuje obrzęk i płyn nad kłykciem bocznym oraz pogrubienie pasma; pomaga wykluczyć inne przyczyny bólu.
Leczenie ITBS
Leczenie ITBS jest przede wszystkim zachowawcze i opiera się na zmianie obciążeń treningowych oraz ćwiczeniach.
Leczenie zachowawcze
- Modyfikacja aktywności:
- czasowe zmniejszenie kilometrażu i unikanie biegania z górki,
- stopniowy powrót do treningów, gdy objawy ustępują,
- praca nad techniką biegu (np. nieco krótszy krok) lub zmiana ustawienia roweru (np. obniżenie siodełka).
- Ćwiczenia:
- wzmacnianie mięśni pośladkowych i odwodzicieli biodra, np. mięśnia pośladkowego średniego,
- ćwiczenia kontroli ustawienia kolana i miednicy, np. przysiady na jednej nodze,
- rozciąganie i rolowanie – mogą doraźnie zmniejszyć odczucie napięcia, ale nie „wydłużą” pasma, które jest bardzo sztywną strukturą.
- Zabiegi fizykalne:
- np. fala uderzeniowa – może być dodatkiem do ćwiczeń, jeśli ból utrzymuje się mimo zmiany treningu.
W praktyce kluczowe okazuje się zwykle zmniejszenie kilometrażu i wzmocnienie pośladków, a nie samo rolowanie.
Leczenie farmakologiczne
- doustne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – doraźnie, w celu zmniejszenia bólu, po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą,
- miejscowe wstrzyknięcie kortykosteroidu – w przypadku nasilonych, uporczywych objawów, decyzję podejmuje lekarz.
Wkładki ortopedyczne
Wkładki korygujące nadmierną pronację stóp mogą u części osób zmniejszyć obciążenie bocznej strony kolana.
Leczenie chirurgiczne
W bardzo rzadkich przypadkach, gdy wielomiesięczne leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, ortopeda może rozważyć zabieg, np. częściowe uwolnienie pasma.
Profilaktyka ITBS
Aby zmniejszyć ryzyko nawrotu:
- zwiększaj kilometraż i intensywność treningów stopniowo,
- regularnie wzmacniaj mięśnie stabilizujące biodra,
- dobierz odpowiednie obuwie i wymieniaj je, gdy się zużyje,
- ograniczaj bieganie po pochyłych nawierzchniach i długie zbiegi.
Podsumowanie
Zespół pasma biodrowo-piszczelowego może na dłużej wyłączyć z treningów, szczególnie biegaczy i rowerzystów. Wczesne rozpoznanie i dobrze prowadzone leczenie zachowawcze zwykle pozwalają wrócić do biegania w ciągu kilku tygodni, choć u części osób proces trwa dłużej.
Jeśli ból po bocznej stronie kolana przerywa Ci treningi, zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Zbadam kolano, sprawdzę siłę mięśni biodra, a potem dobiorę ćwiczenia i plan stopniowego powrotu do biegania – więcej o tym, jak pracuję, przeczytasz na stronie ból kolana. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
