Niestabilność stawu piszczelowo-strzałkowego bliższego to rzadko rozpoznawana przyczyna bólu po bocznej stronie kolana. Problem ten często pozostaje niezdiagnozowany lub bywa mylony z innymi schorzeniami kolana, takimi jak uszkodzenie łąkotki bocznej czy zespół pasma biodrowo-piszczelowego.
Czym jest niestabilność stawu piszczelowo-strzałkowego
Staw piszczelowo-strzałkowy bliższy (w literaturze oznaczany skrótem PTFJ) łączy głowę kości strzałkowej z kłykciem bocznym kości piszczelowej, tuż poniżej i z boku kolana. Normalnie jest on stabilnie utrzymywany przez więzadła i torebkę stawową. O niestabilności mówimy, gdy głowa strzałki przemieszcza się nadmiernie względem piszczeli.
Wyróżnia się dwie sytuacje:
- ostre zwichnięcie po urazie (np. upadek na zgięte kolano ze skręceniem) – wymaga nastawienia przez lekarza,
- przewlekłą niestabilność, w której głowa strzałki „przeskakuje” i boli przy aktywności.
Schorzenie występuje częściej u młodzieży i młodych dorosłych aktywnych sportowo. Do sportów ryzyka należą m.in. zapasy, gimnastyka, tenis, narciarstwo, jazda na deskorolce i dyscypliny z gwałtownymi ruchami skrętnymi kolana. Schorzenie opisywane jest rzadko, prawdopodobnie dlatego, że często się go nie rozpoznaje – objawy łatwo pomylić z uszkodzeniem łąkotki.
Niestabilność stawu piszczelowo-strzałkowego – przyczyny
- Wiotkość więzadeł – osoby z zespołem Ehlersa-Danlosa, dystrofią mięśniową lub uogólnioną nadmierną ruchomością stawów są bardziej podatne na to schorzenie.
- Urazy – ostre urazy, takie jak skręcenie kolana lub uderzenie w jego boczną część, mogą powodować przemieszczenie stawu.
- Powtarzające się mikrourazy – regularne narażanie kolana na siły skrętne lub przeciążenia, np. w sporcie, może prowadzić do stopniowego rozluźnienia stawu.
- Wrodzone anomalie – nietypowa budowa stawu może sprzyjać niestabilności.
Objawy
- ból bocznej części kolana – nasilający się podczas aktywności fizycznej i przy zginaniu stopy ku górze (zgięciu grzbietowym w stawie skokowym),
- obrzęk w okolicy głowy strzałki,
- trzaski i przeskakiwanie – „klikanie” lub uczucie blokowania w kolanie,
- uczucie niestabilności – wrażenie „uciekania” kolana przy nagłych ruchach lub zmianie kierunku,
- ograniczenie funkcji – ból przy wchodzeniu po schodach i aktywnościach obciążających nogę, czasem trudność z pełnym wyprostem kolana,
- czasem drętwienie lub mrowienie po bocznej stronie goleni i na grzbiecie stopy – głowę strzałki owija nerw strzałkowy, który może być podrażniony.
Kiedy pilnie do lekarza
Jeśli po urazie kolana pojawiło się wyraźne uwypuklenie po jego bocznej stronie, nie możesz obciążyć nogi albo czujesz drętwienie goleni i stopy lub stopa Ci „opada” (nie możesz unieść jej palców i przodostopia) – zgłoś się od razu na SOR lub do ortopedy. Zwichnięcie trzeba nastawić, a nerw strzałkowy może być podrażniony.
Pilnej konsultacji wymaga też silny ból, obrzęk i ucieplenie łydki (możliwa zakrzepica), zwłaszcza po urazie, operacji lub unieruchomieniu nogi.
Diagnostyka
Badanie fizykalne
- badanie dotykiem – bolesność w okolicy głowy strzałki, wyczuwalne nadmierne przemieszczanie się strzałki,
- testy ruchomości – przesuwanie głowy strzałki do przodu i do tyłu (test jest dodatni, jeśli wywołuje objawy zgłaszane przez pacjenta), test Radulescu wykonywany przy kolanie zgiętym do 90°,
- obserwacja – czasem widoczne uwypuklenie w okolicy głowy strzałki, zwykle bez wysięku (płynu) w stawie kolanowym,
- ocena nerwu strzałkowego – czucie na goleni i stopie oraz siła unoszenia stopy i palców.
Obrazowanie
- RTG – może wykazać przemieszczenie strzałki; porównanie z drugim kolanem ułatwia ocenę,
- tomografia komputerowa – dokładniej niż RTG pokazuje przemieszczenia i uszkodzenia kostne,
- rezonans magnetyczny – umożliwia ocenę więzadeł, tkanek miękkich i współistniejących urazów.
Różnicowanie
Niestabilność stawu piszczelowo-strzałkowego należy odróżnić od innych przyczyn bólu bocznej części kolana:
- uszkodzenia łąkotki bocznej – blokowanie kolana i dodatnie testy łąkotkowe,
- zespołu pasma biodrowo-piszczelowego – ból boczny kolana, często u biegaczy (więcej w artykule o zespole pasma biodrowo-piszczelowego),
- tendinopatii mięśnia dwugłowego uda – ból w tylno-bocznej części kolana (więcej we wpisie o tendinopatii mięśnia dwugłowego uda),
- choroby zwyrodnieniowej bocznego przedziału kolana,
- ciał wolnych w stawie – fragmentów chrząstki lub kości, często po urazie.
Leczenie
Leczenie zachowawcze
- modyfikacja aktywności – czasowe unikanie ruchów skrętnych i gwałtownych obciążeń kolana oraz ograniczenie sportów wywołujących objawy,
- rehabilitacja – ćwiczenia wzmacniające mięśnie kulszowo-goleniowe (tył uda) i mięśnie łydki oraz ćwiczenia stabilizacji kolana,
- pasek stabilizujący – opaska zakładana tuż poniżej kolana, podtrzymująca głowę strzałki. Nie należy zaciskać jej zbyt mocno, aby nie uciskać nerwu strzałkowego; jeśli pojawia się drętwienie goleni lub stopy – poluzuj ją lub zdejmij.
Ćwiczenia wykonuj w zakresie bez bólu. Przerwij je, jeśli pojawia się przeskakiwanie w okolicy głowy strzałki, drętwienie goleni lub stopy albo ból narasta po treningu.
Procedury medyczne
- iniekcje – lekarz może podać kortykosteroid w okolicę stawu, aby zmniejszyć ból i stan zapalny,
- unieruchomienie – po nastawieniu ostrego zwichnięcia lub przy nasilonych objawach lekarz może zalecić krótkotrwałe unieruchomienie, zwykle na 2–3 tygodnie.
Leczenie operacyjne
Operację rozważa się, gdy mimo leczenia zachowawczego niestabilność nawraca lub objawy się utrzymują. Stosowane metody to:
- rekonstrukcja więzadeł – odtworzenie struktur stabilizujących staw, stosowana przy nawracającej niestabilności,
- artrodeza stawu – trwałe usztywnienie stawu, np. za pomocą wkrętów; stosowana w przypadkach opornych na inne metody, rzadko zalecana u sportowców ze względu na ryzyko ograniczenia funkcji,
- resekcja głowy strzałki – usunięcie głowy i szyi strzałki z zachowaniem funkcji więzadła pobocznego bocznego; rozwiązanie alternatywne wobec artrodezy.
Po zabiegu konieczna jest rehabilitacja. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu. Więcej o prowadzeniu pacjentów po operacjach przeczytasz na stronie rehabilitacja pooperacyjna.
Rokowanie
Wiele przypadków niestabilności stawu piszczelowo-strzałkowego udaje się leczyć zachowawczo. Osoby z łagodną niestabilnością często wracają do pełnej aktywności po kilku miesiącach rehabilitacji. Przy przewlekłej lub nawracającej niestabilności leczenie operacyjne może przynieść poprawę, choć wymaga dłuższej rekonwalescencji. Więcej o terapii dolegliwości kolana przeczytasz na stronie ból kolana.
Jeśli masz ból po bocznej stronie kolana, którego nikt nie potrafi wyjaśnić, w moim gabinecie w Sanoku sprawdzę m.in. ruchomość głowy strzałki. Po operacji stabilizującej ten staw ważna jest rehabilitacja prowadzona według zaleceń chirurga. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
