Ból po wewnętrznej stronie kolana, który nasila się przy wchodzeniu po schodach, wstawaniu z krzesła albo w nocy, gdy kolana stykają się ze sobą – to typowy obraz dolegliwości okolicy gęsiej stopki. Wyjaśniam, czym jest gęsia stopka, kogo najczęściej dotyczy ten problem, jak odróżnić go od innych przyczyn bólu kolana i co pomaga.
Czym jest gęsia stopka
Gęsia stopka (łac. pes anserinus) to miejsce, w którym ścięgna trzech mięśni – krawieckiego, smukłego i półścięgnistego – przyczepiają się do kości piszczelowej po wewnętrznej stronie kolana, kilka centymetrów poniżej szpary stawu. Rozłożone ścięgna przypominają kształtem stopę gęsi, stąd nazwa.
Pod tymi ścięgnami leży kaletka maziowa – mały woreczek z płynem, który zmniejsza tarcie między ścięgnami a kością. Przy przeciążeniu okolica ta może stać się bolesna i tkliwa na ucisk.
Zapalenie kaletki czy zespół bólowy gęsiej stopki?
Dawniej mówiło się głównie o „zapaleniu kaletki gęsiej stopki”. W badaniu USG często jednak nie widać płynu ani zapalenia w kaletce, mimo że okolica wyraźnie boli. Dlatego lekarze mówią dziś raczej o „zespole bólowym gęsiej stopki” – ból może pochodzić z kaletki, ze ścięgien lub z ich przyczepu.
Kogo najczęściej dotyczy
Dolegliwość szczególnie często dotyczy:
- kobiet po 50. roku życia,
- osób z nadwagą,
- osób z cukrzycą,
- osób ze zmianami zwyrodnieniowymi kolan,
- osób aktywnych – biegaczy, rowerzystów, osób uprawiających sporty z częstymi zmianami kierunku.
Przyczyny
Do najczęstszych czynników sprzyjających należą:
- przeciążenie – nagłe zwiększenie ilości chodzenia, biegania lub pracy na kolanach,
- nieprawidłowe ustawienie kolan (np. koślawość – kolana „uciekające” do środka) i słabe mięśnie uda,
- nadwaga, która zwiększa nacisk na przyśrodkową stronę kolana,
- nieprawidłowa technika ćwiczeń, np. przysiadów,
- współistniejące choroby, zwłaszcza zmiany zwyrodnieniowe lub zapalenie stawów kolanowych.
Objawy
- ból po wewnętrznej stronie kolana, kilka centymetrów poniżej szpary stawu,
- nasilenie bólu przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach, wstawaniu z krzesła, wsiadaniu do samochodu,
- ból w nocy, szczególnie w leżeniu na boku, gdy kolana się stykają,
- wyraźna tkliwość przy ucisku tego miejsca,
- czasem niewielki, miękki obrzęk w tej okolicy.
Jak odróżnić od innych przyczyn bólu kolana
Ból po wewnętrznej stronie kolana, zwłaszcza po 50. roku życia, może mieć kilka przyczyn. Często występują one jednocześnie. Podobne dolegliwości mogą dawać:
- zmiany zwyrodnieniowe kolana – ból bardziej „w stawie”, sztywność po nocy, ograniczenie zgięcia lub wyprostu,
- uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej – ból na wysokości szpary stawu, czasem przeskakiwanie lub „blokowanie” kolana,
- torbiel Bakera – uczucie ucisku i obrzęk w dole podkolanowym, z tyłu kolana,
- złamanie przeciążeniowe piszczeli – rzadziej, np. przy osteoporozie lub dużym wzroście obciążeń.
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu – najważniejsza jest lokalizacja bólu i tkliwości. W razie wątpliwości lekarz może zlecić:
- USG – pozwala ocenić kaletkę i ścięgna oraz wykluczyć inne przyczyny bólu,
- rezonans magnetyczny (MRI) – przy podejrzeniu uszkodzenia łąkotki lub innych zmian w stawie,
- RTG – do oceny zmian zwyrodnieniowych.
Więcej o innych kaletkach w okolicy kolana przeczytasz we wpisie o zapaleniu kaletki kolana, a ćwiczenia przy łąkotce znajdziesz w zestawie ćwiczeń przy uszkodzeniu łąkotek.
Leczenie
W większości przypadków dolegliwości dobrze reagują na leczenie zachowawcze, choć poprawa może zająć kilka tygodni. Najważniejsze elementy to:
Zmniejszenie przeciążenia
- czasowe ograniczenie czynności, które wyraźnie nasilają ból (np. długie schodzenie, głębokie przysiady), bez całkowitego unieruchamiania,
- poduszka między kolanami podczas snu na boku,
- chłodzenie bolesnego miejsca przez kilkanaście minut, jeśli przynosi ulgę,
- stopniowa redukcja masy ciała przy nadwadze.
Leki
Doraźnie można stosować leki przeciwzapalne (NLPZ, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne) – po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na nadciśnienie, leki przeciwzakrzepowe albo chorujesz na żołądek lub nerki.
Fizjoterapia i ćwiczenia
Podstawą jest wzmocnienie mięśni uda i biodra, które odciążają przyśrodkową stronę kolana i poprawiają jego ustawienie. Fizjoterapeuta może też zastosować terapię manualną tkanek miękkich i pomóc dobrać obuwie lub wkładki, jeśli ustawienie stóp ma znaczenie.
Zastrzyki
Przy przewlekłym, nasilonym bólu, gdy inne metody nie pomagają, lekarz może rozważyć miejscowe podanie kortykosteroidu. Decyzja należy do lekarza, a ćwiczenia pozostają ważne także po zastrzyku.
Przykładowe ćwiczenia
Poniższe ćwiczenia to przykłady. Wykonuj je w zakresie bez bólu lub z bólem niewielkim, który nie narasta w ciągu doby. Jeśli ból się nasila, przerwij i skonsultuj się z fizjoterapeutą.
- Napinanie mięśnia czworogłowego – w siadzie z wyprostowaną nogą dociśnij kolano do podłoża, napinając przód uda. Wytrzymaj 5–10 sekund, rozluźnij. 10 powtórzeń.
- Wstawanie z krzesła – usiądź na wyższym krześle, stopy na szerokość bioder. Wstań i usiądź powoli, pilnując, by kolana nie uciekały do środka. 8–10 powtórzeń; z czasem obniżaj krzesło.
- Odwodzenie nogi w leżeniu na boku – leżąc na boku, unieś wyprostowaną górną nogę na ok. 30 cm i powoli opuść. Wzmacnia mięśnie pośladkowe, które kontrolują ustawienie kolana. 10–12 powtórzeń.
- Delikatne rozciąganie tyłu uda – w siadzie na brzegu krzesła wyprostuj jedną nogę, piętę oprzyj o podłogę i lekko pochyl tułów do przodu z prostymi plecami, aż poczujesz rozciąganie. Wytrzymaj 20–30 sekund.
Profilaktyka
- regularne wzmacnianie mięśni uda i biodra,
- stopniowe zwiększanie obciążeń w treningu,
- wygodne, stabilne obuwie,
- prawidłowa technika ćwiczeń i dbanie o masę ciała.
Kiedy pilnie do lekarza
Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
- oprócz bólu kolana puchnie i boli łydka, a skóra jest ocieplona – to może być zakrzepica,
- okolica kolana jest czerwona, gorąca albo masz gorączkę – to może być zakażenie,
- po urazie nie możesz obciążyć nogi.
Jeśli do obrzęku łydki dołącza duszność lub ból w klatce piersiowej – dzwoń pod 112.
Jeśli ból po wewnętrznej stronie kolana utrudnia Ci chodzenie czy wchodzenie po schodach – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku przy ul. Legionów Polskich 42. Sprawdzę, skąd bierze się ból, i pokażę ćwiczenia do wykonywania w domu (więcej: ból kolana). Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
