Przejdź do treści głównej

Kręgosłup

Ból kręgosłupa, czyli: dyskopatia, rwa kulszowa, przepukliny, osteofity

mgr Tomasz Jasik, fizjoterapeutaaktualizacja: 28 września 20267 min czytania

Schemat dyskopatii kręgosłupa z opisami.

Ból kręgosłupa przynajmniej raz w życiu dotyka większości dorosłych. Najczęściej pojawia się w odcinku lędźwiowym i szyjnym, a w opisach badań pacjenci czytają wtedy słowa: dyskopatia, wypuklina, przepuklina, osteofity, zwyrodnienia. W tym artykule wyjaśniam, co one oznaczają, czym jest rwa kulszowa, kiedy trzeba pilnie jechać do lekarza i jak wygląda leczenie.

Na początek dobra wiadomość: kręgosłup jest mocną, odporną konstrukcją, a większość epizodów bólu pleców wyraźnie łagodnieje w ciągu kilku tygodni.

Czym jest dyskopatia

Dyskopatia to ogólne określenie zmian w krążku międzykręgowym, potocznie zwanym dyskiem. Krążki leżą między kręgami – im niżej w kręgosłupie, tym są większe i masywniejsze. Kręgosłup składa się z odcinka szyjnego (7 kręgów), piersiowego (12 kręgów), lędźwiowego (5 kręgów) oraz kości krzyżowej i ogonowej, powstałych ze zrośniętych kręgów.

Krążki można porównać do elastycznych poduszek wypełnionych gęstym żelem, które rozkładają obciążenia między kręgami i pozwalają na ruch. Każdy krążek ma galaretowate jądro miażdżyste w środku i otaczający je, wielowarstwowy pierścień włóknisty.

Etapy zmian w krążku

Rezonans magnetyczny pozwala ocenić miejsce i wielkość zmian w krążku. W opisach badań spotkasz najczęściej takie określenia:

  • degeneracja (odwodnienie) krążka – krążek traci wodę i nieco się obniża; to w dużej mierze naturalny proces związany z wiekiem,
  • protruzja (wypuklina) – krążek uwypukla się poza obrys kręgów, ale pierścień włóknisty nie jest przerwany,
  • ekstruzja (przepuklina) – część jądra miażdżystego przemieszcza się przez pęknięcie w pierścieniu,
  • sekwestracja – fragment jądra odrywa się od krążka i leży swobodnie w kanale kręgowym.
Schemat etapów dyskopatii: wypuklina, przepuklina i sekwestracja krążka międzykręgowego

Przepuklina może drażnić lub uciskać korzeń nerwowy wychodzący z kręgosłupa. Ból wynika wtedy nie tylko z samego ucisku, ale też ze stanu zapalnego wokół korzenia. Mogą pojawić się: ból promieniujący do nogi lub ręki, pieczenie, drętwienie, a czasem osłabienie mięśni.

Dobra wiadomość: u wielu osób objawy dyskopatii wyraźnie się zmniejszają, a duże przepukliny potrafią się nawet częściowo wchłonąć. Nie dzieje się tak u wszystkich, ale odpowiednio dobrany ruch i ćwiczenia pomagają większości pacjentów wrócić do codziennych aktywności.

Osteofity i zwyrodnienia – wynik badania to nie wyrok

Gdy krążek się obniża, na brzegi kręgów działają większe siły. Kość reaguje wtedy tworzeniem niewielkich narośli – osteofitów, dobrze widocznych na zdjęciu RTG. To typowy obraz zmian zwyrodnieniowych, który z wiekiem pojawia się u większości ludzi.

Warto jednak wiedzieć, że zwyrodnienia, wypukliny, a nawet przepukliny widać w badaniach obrazowych także u wielu osób, które nie mają żadnych dolegliwości. Dlatego:

  • zmiany w RTG czy rezonansie nie muszą być przyczyną Twojego bólu – zwyrodnienia to nie to samo co ból kręgosłupa,
  • zdjęcie RTG pokazuje przede wszystkim kości – nie widać na nim krążków, więzadeł ani mięśni,
  • przekonanie, że „plecy bolą przez zwyrodnienia”, często zniechęca do ruchu i utrudnia leczenie.

Wynik badania to ważna wskazówka, ale o leczeniu decyduje to, co pokazuje badanie w gabinecie, i to, jak zachowują się objawy.

Skąd się bierze ból kręgosłupa

Wielu pacjentów uważa, że plecy rozbolały ich od ciężkiej pracy. Kręgosłup dobrze znosi ruch i obciążenia, do których jest przyzwyczajony – bardziej szkodzi mu długie pozostawanie w jednej pozycji, np. wielogodzinne siedzenie, oraz nagłe, nietypowe wysiłki. Wśród czynników sprzyjających dolegliwościom wymienia się też:

  • mało ruchu i słabą kondycję,
  • nadwagę,
  • predyspozycje genetyczne,
  • naturalne zmiany związane z wiekiem,
  • niewyspanie, przewlekły stres i obawę przed ruchem – wpływają one na to, jak odczuwamy ból.

W przewlekłym bólu pleców rzadko działa jeden czynnik. Jedna z hipotez (Panjabi, 2006) zakłada, że drobne urazy więzadeł mogą zaburzać kontrolę mięśni stabilizujących kręgosłup. To ciekawa koncepcja, ale dziś wiemy, że na przewlekły ból wpływa wiele czynników naraz – obciążenia, kondycja, sen, stres i nasze przekonania o bólu. Dlatego w leczeniu łączę terapię manualną z ćwiczeniami i edukacją.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3489327/

Objawy dyskopatii i bólu kręgosłupa

  • ból i ograniczenie ruchu – trudno się schylić, zawiązać buty czy pochylić nad umywalką,
  • wzmożone napięcie mięśni – mięśnie przy kręgosłupie są twarde i sztywne; to często naturalna reakcja ochronna na ból, która zmniejsza się wraz z nim,
  • kłucie w plecach – nagły, przeszywający ból przy konkretnym ruchu; wiele osób zaczyna się tego ruchu bać i go unikać,
  • ból promieniujący – do pośladka i nogi (odcinek lędźwiowy) albo do barku i ręki (odcinek szyjny), często z drętwieniem lub mrowieniem w obszarze zaopatrywanym przez dany korzeń nerwowy.

Przy dyskopatii szyjnej, np. na poziomie szóstego kręgu, pieczenie, drętwienie i osłabienie mogą pojawić się w ręce. Objawy mogą przypominać zespół cieśni nadgarstka, dlatego w badaniu sprawdzam, czy problem leży w szyi, czy w nadgarstku.

Ostry ból pleców może też wynikać z przeciążenia lub naciągnięcia mięśni – zdarza się to zarówno u sportowców, jak i po nietypowym wysiłku, np. przekopywaniu ogródka. Zwykle mija w ciągu kilku tygodni.

Kiedy pilnie do lekarza

Niektóre objawy wymagają pilnej diagnostyki lekarskiej, a nie fizjoterapii. Natychmiast jedź na SOR lub dzwoń pod 112, jeśli pojawiają się:

  • drętwienie lub zaburzenia czucia w okolicy krocza, pośladków albo wewnętrznej strony ud,
  • problemy z oddawaniem moczu lub stolca (zatrzymanie albo nietrzymanie),
  • osłabienie obu nóg.

To mogą być objawy zespołu ogona końskiego – ucisku na wiązkę nerwów w dolnej części kanału kręgowego, który wymaga pilnego leczenia, często operacyjnego.

Pilnie (tego samego lub następnego dnia) skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy:

  • stopa „opada” lub noga słabnie z dnia na dzień,
  • ból pleców towarzyszy gorączce, niewyjaśnionej utracie masy ciała lub chorobie nowotworowej w wywiadzie,
  • ból pojawił się po upadku lub urazie (szczególnie przy osteoporozie),
  • ból jest stały, narasta w nocy i nie zmienia się przy zmianie pozycji.

Rwa kulszowa i „pseudorwa”

Z dolnej części kręgosłupa – z poziomu czwartego i piątego kręgu lędźwiowego oraz górnych segmentów kości krzyżowej – wychodzą korzenie nerwowe, które łączą się w nerw kulszowy, największy nerw w ciele człowieka. Rwa kulszowa to ból (często z drętwieniem lub mrowieniem) promieniujący wzdłuż przebiegu tego nerwu – od pośladka przez tył uda, nieraz aż do stopy – spowodowany podrażnieniem korzeni.

Skąd bierze się rwa kulszowa

Najczęstszą przyczyną jest przepuklina krążka międzykręgowego drażniąca korzeń nerwowy. Korzeń może być też zwężony przez zmiany zwyrodnieniowe (np. zwężenie otworu międzykręgowego) lub kręgozmyk, czyli przesunięcie jednego kręgu względem sąsiedniego (najczęściej na przejściu lędźwiowo-krzyżowym).

Pamiętaj jednak, że przepuklina widoczna w rezonansie nie zawsze jest przyczyną bólu – dlatego wynik badania zawsze porównuję z objawami i badaniem klinicznym.

Pseudorwa – gdy to nie korzeń nerwowy

Czasem objawy przypominają rwę kulszową, ale ich źródłem są inne struktury w okolicy miednicy i pośladka. Ból promieniujący do nogi mogą dawać m.in.:

  • stawy krzyżowo-biodrowe i ich więzadła,
  • więzadła okolicy lędźwiowo-miedniczej, np. biodrowo-lędźwiowe czy krzyżowo-guzowe,
  • przeciążone mięśnie pośladka, np. mięsień gruszkowaty, pod którym przebiega nerw kulszowy,
  • stawy międzykręgowe i staw biodrowy.

Taki ból zwykle nie schodzi poniżej kolana i nie daje typowego drętwienia ani osłabienia mięśni, ale odróżnić go od prawdziwej rwy może tylko badanie.

Jak wygląda leczenie w moim gabinecie

Postępowanie zależy od objawów i ich nasilenia. Inaczej prowadzi się osobę z niewielką wypukliną i umiarkowanym bólem, a inaczej kogoś z przepukliną, silnym bólem promieniującym i trudnościami w poruszaniu się. Dlatego na pierwszej wizycie dokładnie Cię wypytuję i badam. Oceniam m.in.:

  • postawę ciała,
  • ruchomość kręgosłupa i kończyn,
  • ruchy i pozycje, które nasilają lub zmniejszają ból,
  • siłę mięśni, czucie i odruchy,
  • tkanki miękkie – mięśnie i przyczepy więzadeł,
  • pracę stawów krzyżowo-biodrowych.

Na tej podstawie dobieram terapię: techniki manualne, ćwiczenia dopasowane do Twoich możliwości oraz wskazówki, jak się ruszać i pracować na co dzień. Więcej o tym, jak pracuję przy bólu kręgosłupa, przeczytasz na stronie usługi.

Operacje kręgosłupa są potrzebne w określonych sytuacjach, np. przy narastającym niedowładzie lub zespole ogona końskiego. W typowym bólu krzyża bez ucisku na nerw nie dają one przewagi nad dobrze prowadzoną rehabilitacją – decyzję zawsze podejmuje lekarz.

Co możesz zrobić sam

  • pozostań w miarę aktywny – krótkie spacery zwykle pomagają bardziej niż leżenie w łóżku,
  • zmieniaj często pozycję, szczególnie przy pracy siedzącej,
  • ćwicz w zakresie, który nie nasila bólu; jeśli ból schodzi coraz niżej w nogę albo pojawia się drętwienie – przerwij ćwiczenie i skonsultuj się,
  • dbaj o sen i stopniowo wracaj do zwykłych czynności.

Bezpieczne ćwiczenia na start znajdziesz w zestawie ćwiczeń na rwę kulszową.

Jeśli ból kręgosłupa lub promieniowanie do nogi utrzymuje się dłużej niż kilka dni albo wraca – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.

Przeczytaj też

Wszystkie artykuły: Kręgosłup

Udostępnij artykuł: FacebookWhatsAppE-mail

Pierwsza wizyta

Postawmy Cię na nogi

Umów pierwszą wizytę – wolny termin wybierzesz w kalendarzu online. Wolisz porozmawiać? Zadzwoń – odbieram osobiście.

  • Bez skierowania – wizyty prywatne
  • Wolne terminy widzisz od razu w kalendarzu
  • Wizyta ok. 45 min – 170 zł

Pn–wt, czw–pt 8:00–15:00 · śr 11:00–20:00 · ul. Legionów Polskich 42, Sanok

Rehabilio
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.