Dyskineza łopatki to zaburzenie ustawienia lub ruchu łopatki – kości, która łączy ramię z tułowiem. Łopatka może wtedy „odstawać”, ustawiać się wyżej lub niżej niż po drugiej stronie albo poruszać się nierówno przy unoszeniu ręki. Nie zawsze jest to problem. Znaczenie ma przede wszystkim wtedy, gdy towarzyszy mu ból barku lub osłabienie ręki.
Jak zbudowana jest łopatka
Łopatka to parzysta, trójkątna kość leżąca na tylnej ścianie klatki piersiowej, po obu stronach odcinka piersiowego kręgosłupa. Ma trzy brzegi:
- górny,
- przyśrodkowy (zwrócony do kręgosłupa),
- boczny (zwrócony do pachy).
Łopatka przylega do żeber, ale nie tworzy z nimi prawdziwego stawu. Mówi się tu o „stawie funkcjonalnym” łopatkowo-żebrowym – łopatka ślizga się po klatce piersiowej, a jej położenie zależy od pracy mięśni. W prawidłowych warunkach kąt górny łopatki znajduje się na wysokości 2. kręgu piersiowego, a kąt dolny – 7. kręgu piersiowego.
Mięśnie, które utrzymują łopatkę
Ponieważ łopatka nie ma z tułowiem połączenia kostnego (poza obojczykiem), o jej ustawieniu decydują mięśnie. Najważniejsze z nich to:
- od góry: górna część mięśnia czworobocznego i mięsień dźwigacz łopatki,
- od strony kręgosłupa: mięśnie równoległoboczne i środkowa część mięśnia czworobocznego,
- od dołu: dolna część mięśnia czworobocznego,
- od boku i z przodu: mięsień zębaty przedni oraz mięsień piersiowy mniejszy.
Szczególne znaczenie mają mięsień zębaty przedni, który dociska łopatkę do żeber, oraz mięsień czworoboczny, który ją obraca i stabilizuje przy unoszeniu ręki.
Jak łopatka pracuje przy unoszeniu ręki
Podczas unoszenia ręki nad głowę staw ramienny i łopatka pracują razem. Po pierwszych kilkudziesięciu stopniach ruchu na każde 2 stopnie w stawie ramiennym przypada ok. 1 stopień obrotu łopatki. To tzw. rytm ramienno-łopatkowy. W końcowej fazie ruchu pomaga też wyprost odcinka piersiowego kręgosłupa.
Jeśli łopatka obraca się za mało, za późno lub nierówno, bark musi pracować w mniej korzystnych warunkach. U części osób sprzyja to przeciążeniom i bólowi przy sięganiu ręką w górę.
Po czym poznać dyskinezę łopatki
O zaburzeniu ustawienia mówimy, gdy łopatka wyraźnie różni się położeniem od łopatki po drugiej stronie. Może być:
- uniesiona lub opuszczona,
- nadmiernie przybliżona do kręgosłupa lub od niego oddalona,
- obrócona do wewnątrz lub na zewnątrz,
- odstająca od żeber – szczególnie jej dolny kąt lub brzeg przyśrodkowy.
Często widać też, że jeden bark jest ustawiony niżej. Czasem przy ruchu ręki pojawia się klikanie lub przeskakiwanie między łopatką a żebrami.
Czy dyskineza łopatki zawsze jest problemem?
Nie. Nieprawidłowa praca łopatki nie zawsze boli – u wielu osób łopatki ustawiają się nieco asymetrycznie, zwłaszcza u sportowców uprawiających dyscypliny jednostronne, i nie ma to znaczenia. Sama asymetria nie jest chorobą.
Inaczej jest, gdy łopatka nagle zaczęła wyraźnie odstawać, a ręka jest przy tym osłabiona – zwłaszcza po urazie, dużym wysiłku lub infekcji. Przyczyną może być uszkodzenie nerwu, dlatego w takiej sytuacji najpierw skonsultuj się z lekarzem.
Znaczenie ma wtedy, gdy towarzyszą jej dolegliwości, na przykład:
- ból barku przy unoszeniu ręki,
- „ból między łopatkami” lub „ból wchodzący pod łopatkę”,
- osłabienie ręki i szybkie męczenie się przy pracy nad głową,
- ograniczenie ruchu w stawie ramiennym.
Dyskineza łopatki często współwystępuje z bólem barku, na przykład przy ciasnocie podbarkowej. Wtedy warto ocenić pracę łopatki i uwzględnić ją w planie ćwiczeń. Więcej o tym, skąd może brać się ból w tej okolicy, przeczytasz we wpisie o bólu pod łopatką.
Jak ocenia się pracę łopatki
Badanie fizjoterapeutyczne obejmuje zwykle:
- wzrokową ocenę ustawienia łopatek w spoczynku i podczas unoszenia rąk,
- ocenę siły mięśni stabilizujących łopatkę,
- testy, w których fizjoterapeuta ręcznie wspomaga lub stabilizuje łopatkę i sprawdza, czy ból barku się zmniejsza (np. test wspomagania łopatki, test cofnięcia łopatki),
- ocenę łopatki przy obciążeniu, np. podczas pompki przy ścianie.
Jeśli wspomaganie łopatki wyraźnie zmniejsza ból, to wskazówka, że ćwiczenia łopatki mogą być ważną częścią terapii.
Jak pracuję z dyskinezą łopatki
Podstawą są ćwiczenia, które uczą kontroli łopatki i wzmacniają mięśnie ją stabilizujące – przede wszystkim zębaty przedni i dolną część czworobocznego. Dobór ćwiczeń zależy od wyniku badania. Przykładowe ćwiczenia:
- Pompka przy ścianie z wypchnięciem łopatek – oprzyj dłonie o ścianę, łokcie wyprostowane. Bez zginania łokci odsuń tułów od ściany, rozsuwając łopatki, a potem powoli wróć.
- Ślizgi przedramion po ścianie – stań przodem do ściany, przedramiona oparte o nią. Przesuwaj je powoli w górę, tak daleko, jak pozwala brak bólu, i wróć.
- Wiosłowanie z taśmą – przyciągaj taśmę do tułowia, ściągając łopatki lekko w dół i do tyłu, bez unoszenia barków.
- Unoszenie rąk w leżeniu przodem – ręce ułożone w kształt litery „Y”, unoszenie ich kilka centymetrów nad podłoże z lekkim ściągnięciem łopatek w dół.
Ćwiczenia wykonuj bez bólu, spokojnie i z kontrolą ruchu. Jeśli ból się nasila, przerwij i skonsultuj się z fizjoterapeutą. Więcej ćwiczeń na bark znajdziesz w zestawie ćwiczeń przy konflikcie podbarkowym.
Oprócz ćwiczeń znaczenie ma też ruchomość odcinka piersiowego kręgosłupa oraz stopniowe zwiększanie obciążenia w pracy i sporcie.
Jeśli masz wrażenie, że Twoja łopatka „odstaje” albo przeskakuje przy ruchu, a bark boli przy unoszeniu ręki – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Ocenię pracę łopatki i barku, a potem dobiorę ćwiczenia (zobacz też: ból barku). Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
