Budowa i funkcja łąkotki
Łąkotka to niewielka struktura zbudowana z tkanki chrzęstno-włóknistej. Ma kształt półksiężyca i znajduje się w kolanie między kością udową a piszczelową. W każdym kolanie są dwie łąkotki: przyśrodkowa – po wewnętrznej stronie kolana – oraz boczna, po stronie zewnętrznej.
Łąkotki przesuwają się podczas zginania i prostowania kolana, a także podczas ruchów skrętnych (rotacji). Uraz powoduje często właśnie połączenie tych ruchów z obciążeniem nogi – np. skręt tułowia na ugiętym kolanie przy stopie opartej o podłoże.
Łąkotki pełnią w kolanie ważne funkcje:
- amortyzują obciążenia powstające podczas ruchu,
- poprawiają stabilność kolana,
- poprawiają dopasowanie powierzchni stawowych, ułatwiając płynny ruch kolana.
Uszkodzenie łąkotki – objawy
U osób młodych do uszkodzenia łąkotki dochodzi najczęściej podczas aktywności sportowej, przy nagłym skręcie kolana. U osób po 45.–50. roku życia łąkotka często pęka „zwyrodnieniowo” – przy zwykłych czynnościach, np. przy wstawaniu z kucek czy siadaniu po turecku. Typowe objawy to:
- Ból – przy uszkodzeniu łąkotki przyśrodkowej zwykle po wewnętrznej stronie kolana, przy uszkodzeniu bocznej – po stronie zewnętrznej.
- Zablokowanie – czasami uszkodzony fragment łąkotki „blokuje” kolano. Nie da się go wtedy wyprostować, a pacjent utrzymuje nogę w pozycji, która najmniej boli. Jeśli kolano zablokuje się i nie możesz go wyprostować, zgłoś się pilnie do ortopedy. Nie próbuj go „odblokować” na siłę.
- Przeskakiwanie, trzaski – uszkodzona łąkotka może ocierać o sąsiednie struktury i dawać wrażenie przeskakiwania. Bywa też, że oderwany fragment (np. róg tylny) przemieszcza się w stawie.
- Niestabilność, „uciekanie” kolana – ból i niepewność sprawiają, że kolano jest odczuwane inaczej. Pacjenci opisują to jako obawę, że kolano „wypadnie”.
- Obrzęk – po urazie kolano może spuchnąć, często w ciągu kilku–kilkunastu godzin.
Uszkodzenie łąkotki – diagnostyka
Najpierw trzeba potwierdzić, że ból pochodzi z łąkotki, a nie z innej struktury kolana. Służy temu badanie kliniczne i – w razie potrzeby – badanie obrazowe.
Podczas badania klinicznego fizjoterapeuta lub lekarz wykonuje kilka prostych testów ruchowych (np. test McMurraya czy test Apleya), które pomagają ocenić, czy ból pochodzi z łąkotki. Wynik pojedynczego testu nie przesądza o rozpoznaniu – liczy się cały obraz badania i wywiad.
Z badań obrazowych najdokładniej łąkotkę pokazuje rezonans magnetyczny. USG nie jest w stanie zobrazować całej łąkotki, może jednak pomóc w ocenie innych struktur kolana.
Rodzaje uszkodzeń i metody leczenia
Uszkodzenie łąkotki może przebiegać w różnym kierunku i płaszczyźnie. Ma to duży wpływ na możliwości gojenia i na wybór metody leczenia.
Pęknięcie łąkotki może wystąpić w wyniku jednorazowego, zbyt dużego obciążenia albo sumujących się przeciążeń, np. podczas biegania czy skakania. Leczy się je:
- Zachowawczo, bez operacji – odpowiednio dobranymi ćwiczeniami i modyfikacją obciążeń.
- Operacyjnie – szyciem łąkotki. Rehabilitacja jest wtedy bardziej wymagająca: kolano przez pewien czas musi być odciążone, a na początku ogranicza się niektóre ruchy. Metoda ta pozwala jednak zachować łąkotkę, co lepiej chroni kolano przed późniejszymi problemami.
- Operacyjnie – usunięciem uszkodzonego fragmentu (częściowa meniskektomia). Rehabilitacja jest zwykle krótsza i łagodniejsza. Minusem jest to, że usunięcie części łąkotki zmniejsza jej zdolność amortyzacji, a badania wskazują, że zwiększa to ryzyko późniejszych zmian zwyrodnieniowych kolana.
- Implantem łąkotkowym – rozwiązanie stosowane w wybranych przypadkach.
Wybór metody zawsze ustala się z lekarzem ortopedą. Zależy on m.in. od:
- rodzaju i miejsca pęknięcia oraz ustawienia uszkodzonego fragmentu,
- nasilenia bólu,
- ograniczenia zakresu ruchu,
- tego, czy kolano się blokuje,
- wieku, aktywności i stanu chrząstki stawowej.
Czy pęknięta łąkotka musi być szyta?
Nie każde pęknięcie wymaga szycia – w dużej mierze zależy to od rodzaju i rozległości uszkodzenia. Część pęknięć leczy się zachowawczo, czyli odpowiednio dobraną rehabilitacją.
Dotyczy to zwłaszcza zwyrodnieniowych pęknięć u osób po 45.–50. roku życia. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi artroskopia nie jest w takich przypadkach pierwszym wyborem – zaleca się najpierw 6–12 tygodni ćwiczeń pod okiem fizjoterapeuty. Operację rozważa się wtedy, gdy kolano się blokuje albo ćwiczenia nie przynoszą poprawy. Przykładowe ćwiczenia znajdziesz na stronie ćwiczenia przy uszkodzeniu łąkotek.
Urazy towarzyszące
Podczas urazu kolana często uszkodzonych zostaje kilka struktur – oprócz łąkotki np. więzadło krzyżowe przednie (ACL). Przy jednoczesnym zerwaniu ACL łąkotkę najczęściej szyje się w trakcie tej samej operacji co rekonstrukcję więzadła – łąkotka goi się wtedy lepiej. Leczenie w dwóch etapach stosuje się tylko w wybranych sytuacjach, o czym decyduje ortopeda.
Rehabilitacja po operacji łąkotki
Przebieg rehabilitacji zależy przede wszystkim od tego, czy łąkotkę zszyto, czy usunięto jej fragment. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu. Poniższe ramy są orientacyjne.
- Po usunięciu fragmentu łąkotki – zwykle można dość szybko obciążać nogę, w miarę ustępowania bólu i obrzęku. Ćwiczenia skupiają się na odzyskaniu pełnego wyprostu i zgięcia kolana oraz siły mięśnia czworogłowego. Powrót do codziennych aktywności zajmuje najczęściej kilka tygodni.
- Po szyciu łąkotki – przez pierwsze tygodnie kolano jest odciążane (kule), często w ortezie, a zakres zgięcia ograniczony. Chodzi o to, by zszyta łąkotka mogła się zrosnąć. Obciążenie i zakres ruchu zwiększa się stopniowo, zgodnie z zaleceniami chirurga. Powrót do sportu trwa zwykle kilka miesięcy.
Ćwiczenia wykonuje się w zakresie bez ostrego bólu. Jeśli po ćwiczeniach kolano wyraźnie puchnie albo ból nasila się następnego dnia, trzeba zmniejszyć obciążenie i skonsultować to z fizjoterapeutą.
Kiedy pilnie do lekarza po operacji
- Ból, obrzęk i ucieplenie łydki – możliwa zakrzepica żył głębokich.
- Nagła duszność lub ból w klatce piersiowej – od razu dzwoń pod 112.
- Gorączka, zaczerwienienie i ucieplenie kolana, ropna wydzielina z rany – możliwa infekcja.
- Kolano zablokowało się i nie da się go wyprostować.
Szycie łąkotki – baza wiedzy. Okres 0–6 tygodni
Kliknij w poniższy baner i dowiedz się więcej.
Po operacji łąkotki prowadzę pacjentów przez cały okres rehabilitacji w moim gabinecie Rehabilio w Sanoku – od odciążania po powrót do pełnej aktywności. Więcej przeczytasz na stronie rehabilitacja pooperacyjna. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
