Skręcenie kostki to jeden z najczęstszych urazów – wystarczy krawężnik, nierówny chodnik albo niefortunne lądowanie po wyskoku. Kostka puchnie, boli, pojawia się siniak i od razu rodzi się pytanie: czy to „tylko” skręcenie, czy może złamanie? Na szczęście istnieje prosty, sprawdzony sposób, by ocenić, czy prześwietlenie (RTG) jest potrzebne – to tak zwane reguły ottawskie.
Jak najczęściej dochodzi do skręcenia kostki
Większość skręceń stawu skokowego to skręcenia inwersyjne, czyli stopa „ucieka” do wewnątrz. Rozpoznasz je po tym, że w chwili urazu:
- ciężar ciała oparł się na zewnętrznym (bocznym) brzegu stopy,
- duży palec przemieścił się do środka i ku górze.
Przy takim urazie cierpią struktury po zewnętrznej stronie stawu. Najczęściej uszkodzone zostaje więzadło skokowo-strzałkowe przednie (ATFL) – może być naciągnięte, naderwane lub całkowicie zerwane. Więcej o tym więzadle przeczytasz we wpisie o zerwaniu ATFL. Czasem jednak przy skręceniu dochodzi też do złamania kości – i wtedy RTG jest niezbędne.
Kiedy potrzebne jest RTG – reguły ottawskie
Reguły ottawskie (ang. Ottawa Ankle Rules) to zestaw prostych kryteriów opracowanych dla lekarzy, by odróżnić urazy, przy których warto zrobić prześwietlenie, od tych, przy których nie jest ono potrzebne. Są bardzo czułe – jeśli żadne kryterium nie jest spełnione, złamanie jest mało prawdopodobne.
Prześwietlenie jest wskazane, jeśli boli Cię okolica kostek lub środkowa część stopy i spełniony jest przynajmniej jeden z poniższych warunków:
- Bolesność przy ucisku tylnego brzegu lub czubka kostki bocznej (zewnętrznej) – w obrębie jej dolnych 6 cm.
- Bolesność przy ucisku tylnego brzegu lub czubka kostki przyśrodkowej (wewnętrznej) – w obrębie jej dolnych 6 cm.
- Bolesność przy ucisku podstawy V kości śródstopia – wyczuwalnego guzka w połowie zewnętrznego brzegu stopy.
- Bolesność przy ucisku kości łódkowatej – wystającej kości po wewnętrznej stronie stopy, przed kostką przyśrodkową.
- Niemożność przejścia 4 kroków (nawet utykając) – zarówno zaraz po urazie, jak i później, w czasie badania.
Warto zwrócić uwagę na szczegóły. Liczy się ból przy ucisku samej kości w tych konkretnych punktach, a nie ogólna bolesność opuchniętej kostki. Ból po przedniej stronie kostki bocznej jest typowy dla uszkodzenia więzadła, a nie złamania. Jeśli po urazie przejdziesz kilka kroków, choćby utykając, kryterium obciążenia nie jest spełnione.
Reguły opracowano dla dorosłych. U małych dzieci, u osób po alkoholu, z zaburzeniami czucia w stopach (np. przy cukrzycy) lub z kilkoma urazami naraz decyzję o badaniu zawsze podejmuje lekarz. Pamiętaj też, że odczuwanie bólu jest różne u różnych osób – dlatego w razie wątpliwości lepiej się skonsultować.
Kiedy pilnie do lekarza
Niezależnie od reguł ottawskich zgłoś się od razu na SOR, jeśli:
- staw jest wyraźnie zniekształcony lub stopa ustawiona pod dziwnym kątem,
- w ogóle nie możesz stanąć na nodze,
- stopa drętwieje, jest blada lub zimna.
Do lekarza wybierz się także wtedy, gdy obrzęk jest bardzo duży albo po tygodniu nie widać poprawy. Jeśli w kolejnych dniach, zwłaszcza przy ograniczonym chodzeniu, pojawi się bolesny, obrzęknięty i ucieplony obszar łydki, pilnie skonsultuj się z lekarzem – może to być zakrzepica.
Co robić, gdy RTG nie jest potrzebne
Większość skręceń goi się dobrze bez unieruchamiania w gipsie. W pierwszych 1–3 dniach:
- oszczędzaj nogę – unikaj ruchów i aktywności, które wyraźnie nasilają ból,
- trzymaj nogę uniesioną powyżej poziomu serca, kiedy tylko możesz,
- możesz użyć bandaża elastycznego, który ogranicza obrzęk,
- chłodzenie przez kilkanaście minut może doraźnie zmniejszyć ból.
Potem ruch jest sprzymierzeńcem gojenia. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami (znanymi m.in. pod skrótem PEACE & LOVE) stopniowo obciążaj nogę w granicach tolerowanego bólu, wracaj do chodzenia i wprowadzaj łagodne ćwiczenia. Długie oszczędzanie kostki opóźnia powrót do sprawności.
Ćwiczenia po skręceniu kostki
Ćwiczenia zaczyna się od delikatnych ruchów stopą w zakresie bez ostrego bólu, a następnie dochodzą wspięcia na palce, ćwiczenia wzmacniające i trening równowagi. Gotowy zestaw z opisem znajdziesz na stronie ćwiczenia po skręceniu kostki. Jeśli ból podczas ćwiczeń wyraźnie narasta lub utrzymuje się długo po nich, zmniejsz intensywność.
Dlaczego kostka lubi się skręcać ponownie
Po skręceniu więzadła mogą pozostać rozciągnięte, a mięśnie i czucie ułożenia stawu – osłabione. Stąd uczucie, że kostka „ucieka” na nierównym terenie, i kolejne skręcenia. Najlepszą ochroną przed nawrotami jest trening równowagi i wzmacnianie mięśni podudzia, kontynuowany jeszcze przez kilka tygodni po ustąpieniu bólu.
Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty
Warto to zrobić, gdy po tygodniu nadal trudno Ci normalnie chodzić, kostka często się wykręca albo planujesz powrót do biegania czy sportu. Podczas badania sprawdzam stabilność więzadeł, zakres ruchu i równowagę, a potem układam plan powrotu do sprawności.
Jeśli skręcona kostka wciąż boli lub nie ufasz jej przy chodzeniu – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
