Upadek na bark, ostry ból na jego szczycie, a czasem widoczny „schodek” nad obojczykiem – tak najczęściej wygląda uszkodzenie stawu barkowo-obojczykowego. Potocznie mówi się o zwichnięciu tego stawu albo o uszkodzeniu więzozrostu barkowo-obojczykowego. Poniżej wyjaśniam, jakie są rodzaje takich urazów, jak się je leczy i jak wygląda rehabilitacja – zarówno bez operacji, jak i po niej.
Czym jest staw barkowo-obojczykowy
Staw barkowo-obojczykowy łączy obojczyk z wyrostkiem barkowym łopatki, czyli z kostnym „daszkiem” na szczycie barku. Stabilizują go więzadła barkowo-obojczykowe oraz silniejsze więzadła kruczo-obojczykowe, które łączą obojczyk z wyrostkiem kruczym łopatki. Ich uszkodzenie nazywa się potocznie zwichnięciem stawu barkowo-obojczykowego.
Więzadła te z jednej strony utrzymują obojczyk na miejscu, a z drugiej pozwalają mu na niewielki ruch, potrzebny przy unoszeniu ręki. Dlatego nawet niewielkie naciągnięcie potrafi boleć przy codziennych czynnościach, np. przy sięganiu na półkę czy zakładaniu kurtki.
Jak dochodzi do urazu
Najczęściej do urazu dochodzi przy upadku bezpośrednio na bark, np. z roweru, na nartach, na oblodzonym chodniku czy podczas sportów kontaktowych. Siła uderzenia spycha łopatkę w dół, a obojczyk zostaje wyżej – więzadła naciągają się lub pękają.
Po takim urazie najpierw zgłoś się do lekarza lub na SOR. Rodzaj uszkodzenia potwierdza zdjęcie RTG, które pozwala też wykluczyć złamanie obojczyka. Dopiero po diagnozie można bezpiecznie zacząć ćwiczenia.
Kiedy pilnie do lekarza
Nie czekaj z wizytą u lekarza (lub na SOR), jeśli po upadku na bark lub po operacji:
- widać wyraźny „schodek” lub zniekształcenie nad barkiem albo obojczykiem,
- nie możesz unieść ręki lub każdy ruch wywołuje bardzo silny ból,
- ręka drętwieje, jest zimna, blada lub sina – wtedy od razu jedź na SOR,
- podejrzewasz złamanie obojczyka (ból i trzeszczenie przy dotyku, deformacja),
- po operacji pojawia się gorączka, zaczerwienienie, obrzęk lub ropna wydzielina z rany.
Rodzaje uszkodzeń (typy I–VI)
Lekarze najczęściej opisują te urazy według klasyfikacji Rockwooda. Wyróżnia ona sześć typów – od lekkiego naciągnięcia po całkowite zerwanie więzadeł z dużym przemieszczeniem obojczyka:
- Typ I – naciągnięcie więzadła barkowo-obojczykowego, bez przemieszczenia obojczyka.
- Typ II – zerwanie więzadła barkowo-obojczykowego i naciągnięcie więzadła kruczo-obojczykowego.
- Typ III – zerwanie obu więzadeł: barkowo-obojczykowego i kruczo-obojczykowego; obojczyk wyraźnie odstaje ku górze.
- Typ IV – zerwanie więzadeł z przemieszczeniem obojczyka do tyłu, w mięsień czworoboczny.
- Typ V – zerwanie więzadeł z dużym przemieszczeniem obojczyka ku górze.
- Typ VI – zerwanie więzadeł z przemieszczeniem obojczyka w dół (bardzo rzadkie).
Sposób leczenia zależy od typu uszkodzenia i zawsze wybiera go lekarz. Typy I i II leczy się zachowawczo, czyli bez operacji. Przy typie III decyzja zależy od konkretnej osoby. Typy IV–VI zwykle leczy się operacyjnie.
Leczenie i rehabilitacja – typ I i II
Typ I – naciągnięcie więzadła
- Na początku najważniejsze jest złagodzenie bólu i obrzęku.
- Temblak zwykle nie jest potrzebny – można go nosić przez kilka dni, jeśli ból jest duży. Odstawia się go, gdy codzienne czynności przestają boleć.
- Od razu można ruszać łokciem, nadgarstkiem i palcami.
- Ruchy barku wprowadza się już w pierwszym tygodniu, w zakresie, który nie wywołuje bólu. Przez pierwsze dni warto uważać na ruchy, które najbardziej obciążają ten staw: sięganie ręką za plecy, przenoszenie ręki w poprzek klatki piersiowej do przeciwległego barku i unoszenie ręki do końca zakresu.
- Dobrze sprawdzają się ćwiczenia z ręką opartą o ścianę lub stół (np. przesuwanie łopatek w podporze, klęk podparty).
- Gdy unoszenie ręki w przód przestaje boleć, można przejść do ćwiczeń z lekkim oporem, np. z gumą.
- Powrót do zwykłej aktywności jest zwykle możliwy po około 2 tygodniach.
Typ II – zerwanie więzadła barkowo-obojczykowego
- Temblak nosi się zwykle przez około 10–14 dni – do czasu, aż bark przestanie boleć w spoczynku i przy odsuwaniu ręki od tułowia.
- Wcześnie wprowadza się ćwiczenia mięśni ściągających łopatki (środkowej i dolnej części mięśnia czworobocznego) oraz ćwiczenia z ręką opartą o ścianę lub stół.
- Ruchy barku najpierw wykonuje się z pomocą – drugiej ręki lub fizjoterapeuty – a potem samodzielnie.
- Przydatne są ćwiczenia izometryczne, czyli napinanie mięśni bez ruchu w stawie, oraz ćwiczenia zdrową ręką, które pośrednio pobudzają też stronę urazu.
- Trudność ćwiczeń zwiększa się dopiero wtedy, gdy unoszenie ręki w przód i w bok nie boli.
W obu typach fizjoterapeuta może dodatkowo zastosować masaż, kinesiotaping (plastrowanie elastyczną taśmą) czy terapię manualną. Ćwiczenia czynne wprowadzam od razu, w zakresie, który nie wywołuje bólu. Jeśli ćwiczenie nasila ból, który nie mija w ciągu kilku godzin, to sygnał, żeby zmniejszyć zakres lub obciążenie.
Typ III – operacja czy leczenie zachowawcze?
Przy typie III zerwane są oba więzadła, a obojczyk wyraźnie odstaje. Badania nie wskazują jednoznacznie, że operacja daje lepsze wyniki niż leczenie zachowawcze. Dlatego u wielu osób lekarz zaczyna od leczenia bez operacji, a zabieg rozważa m.in. u osób pracujących fizycznie, sportowców uprawiających dyscypliny z ręką nad głową lub wtedy, gdy mimo rehabilitacji bark nadal boli.
Przy leczeniu zachowawczym ramię spoczywa w temblaku przez czas ustalony przez lekarza. Następnie rehabilitacja przebiega podobnie jak przy typie II: ćwiczenia łopatki, stopniowe przywracanie ruchu barku, ćwiczenia izometryczne i ćwiczenia zdrową ręką. Po tym urazie często pojawiają się zaburzenia pracy łopatki, dlatego ćwiczenia jej mięśni są szczególnie ważne. Więcej o tym problemie przeczytasz we wpisie o dyskinezie łopatki.
Rehabilitacja po operacji
Po operacji ramię jest zwykle unieruchomione na 4–6 tygodni. Zakres i tempo ćwiczeń zależą od techniki operacji – szczegóły ustala chirurg prowadzący, a harmonogram zależy od rodzaju zabiegu. Orientacyjnie rehabilitacja przebiega tak:
- Najpierw ćwiczenia łokcia, nadgarstka i dłoni oraz delikatne ćwiczenia łopatki.
- Następnie stopniowo ruchy bierne barku (wykonywane przez fizjoterapeutę lub z pomocą drugiej ręki) i ruchy wspomagane – zawsze w zakresie dozwolonym przez operatora.
- Później samodzielne ruchy barku i ćwiczenia łopatki z ręką opartą o ścianę lub stół.
- Ćwiczenia wzmacniające zwykle około 12. tygodnia.
Przykładowe ćwiczenia bierne i wspomagane, które pomagają odzyskać zakres ruchu w stawie ramiennym, znajdziesz na poniższym filmie. Wykonuj je tylko wtedy, gdy pozwolił na to lekarz, i przerwij, jeśli pojawi się ostry ból.
W moim gabinecie prowadzę rehabilitację po operacjach według protokołu Twojego lekarza. Jeśli leczysz uraz bez operacji, więcej o terapii przeczytasz na stronie o leczeniu bólu barku.
Literatura
- S. Brent Brotzman, Kevin E. Wilk, „Rehabilitacja ortopedyczna”, tom 1.
- Tadeusz Sz. Gaździk, „Ortopedia i traumatologia”, tom 1.
Jeśli po upadku na bark ręka nadal boli albo nie wiesz, jakie ćwiczenia są dla Ciebie bezpieczne, zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
