Zamrożony bark, nazywany również „zarostowym (adhezyjnym) zapaleniem torebki stawowej” lub „zapaleniem okołostawowym barku”, to częsta dolegliwość, w której bark boli i stopniowo traci ruchomość. Cechą charakterystyczną jest ograniczenie zarówno ruchu czynnego (wykonywanego samodzielnie), jak i biernego (gdy rękę porusza ktoś inny).
Dokładna przyczyna choroby nie jest znana. Trwają dyskusje, czy u jej podłoża leży przede wszystkim stan zapalny, czy włóknienie tkanek. Niezależnie od przyczyny wspólnym elementem jest obkurczenie torebki stawu ramiennego, które ogranicza ruchy barku we wszystkich kierunkach.
Kogo dotyczy zamrożony bark
Zamrożony bark dzieli się na pierwotny i wtórny. Pierwotny pojawia się bez uchwytnej przyczyny. Wtórny wiąże się z innymi chorobami, m.in. chorobami kręgosłupa szyjnego, układu nerwowego, serca, płuc, cukrzycą i chorobami tarczycy.
Cukrzyca ma z zamrożonym barkiem najsilniejszy związek – u osób z cukrzycą choroba występuje dwa do czterech razy częściej niż w ogólnej populacji. Zamrożony bark nieco częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn i rzadko pojawia się przed 40. rokiem życia.
Nawroty w tym samym barku są rzadkie, ale u części osób po czasie choruje drugi bark. Ponieważ zamrożony bark częściej dotyczy osób z cukrzycą i chorobami tarczycy, warto zbadać poziom glukozy i TSH.
Rozpoznanie zamrożonego barku
Zamrożony bark rozpoznaje się dopiero po wykluczeniu innych przyczyn bólu i sztywności barku. Podobne dolegliwości mogą dawać m.in. ciasnota podbarkowa, uszkodzenia stożka rotatorów czy zapalenie kaletki podbarkowej.
Wykonaj prosty test, aby sprawdzić, czy masz ograniczone ruchy w barku.
Przebieg choroby – trzy fazy
Zamrożony bark zwykle przechodzi przez trzy nakładające się na siebie fazy. Cały proces trwa najczęściej od 18 do 24 miesięcy, a u części osób dłużej.
- Faza początkowa, „zapalna” (od kilku tygodni do 9 miesięcy) – ból i sztywność barku narastają stopniowo, bez wyraźnej przyczyny.
- Faza „zamrożenia” (adhezyjna) (4–12 miesięcy) – ból stopniowo słabnie, ale sztywność się utrzymuje.
- Faza „rozmrażania” (5–24 miesiące) – zakres ruchu powoli, samoistnie się poprawia.
Pacjenci zwykle zgłaszają się w pierwszej, bolesnej fazie. Ból może mieć różne nasilenie – często pojawia się także w spoczynku i w nocy. Sztywność sprawia, że coraz trudniej sięgnąć ręką nad głowę, za plecy czy w bok.
Ponieważ podobne objawy daje uszkodzenie stożka rotatorów, rozpoznanie powinno opierać się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym i – w razie potrzeby – badaniach obrazowych.
Badanie
Badanie fizykalne pozwala wykluczyć inne choroby barku i potwierdzić rozpoznanie. Jak przy każdym problemie z barkiem, trzeba też zbadać odcinek szyjny kręgosłupa – dolegliwości z tej okolicy mogą promieniować do barku.
Ramię pacjenta jest często trzymane przy tułowiu i obrócone do wewnątrz. Można zauważyć niewielki zanik mięśnia naramiennego i mięśni stożka rotatorów z powodu oszczędzania ręki. Ucisk okolicy barku bywa bolesny w wielu miejscach, szczególnie we wczesnej, zapalnej fazie; czasem tkliwość skupia się wzdłuż szpary stawu ramiennego.
Ocena zakresu ruchu
Ocena zakresu ruchu to najważniejsza część badania. Kluczowe jest stwierdzenie utraty ruchu zarówno czynnego, jak i biernego. Ruch jest ograniczony we wszystkich kierunkach, ale najwcześniej zwykle zmniejsza się rotacja zewnętrzna, czyli obracanie ramienia na zewnątrz. Badam oba barki, żeby porównać chory bark ze zdrowym.
Czynny zakres ruchu ocenia się w pozycji stojącej, w następujących kierunkach:
- zgięcie (unoszenie ręki do przodu),
- odwodzenie (unoszenie ręki bokiem),
- rotacja wewnętrzna i zewnętrzna z ramieniem opuszczonym,
- rotacja wewnętrzna i zewnętrzna z ramieniem odwiedzionym do 90°.
Osoby z zamrożonym barkiem nieświadomie nadrabiają brak ruchu większym ruchem łopatki lub przechyleniem tułowia w bok. Badający musi kontrolować te ruchy zastępcze, żeby nie pomylić się w ocenie.
Zakres ruchu biernego ocenia się w leżeniu na plecach – łopatka jest wtedy ustabilizowana, co pozwala dokładniej zmierzyć ruch samej kości ramiennej. Ocenia się te same kierunki co przy ruchu czynnym.
Ograniczony ruch bierny odróżnia zamrożony bark np. od rozległego zerwania stożka rotatorów. W obu przypadkach pacjent nie jest w stanie sam unieść ręki, ale przy zerwaniu stożka ruch bierny zwykle jest zachowany. Inne przyczyny ograniczenia ruchu biernego, takie jak zmiany zwyrodnieniowe, złamania czy zwichnięcia, zwykle widać na zdjęciu RTG.
Leczenie zamrożonego barku
Choć choroba zwykle stopniowo ustępuje, warto wiedzieć, że w barku może pozostać pewna sztywność.
Celem leczenia jest zmniejszenie bólu oraz przywrócenie ruchu i sprawności ręki. Postępowanie dobiera się do fazy choroby. Większość pacjentów zgłasza się w bolesnej fazie „zapalnej” – wtedy najpierw trzeba opanować ból.
- Przy łagodniejszym bólu lekarz może zalecić niesteroidowe leki przeciwzapalne.
- Przy silniejszym bólu pomocne bywają zastrzyki z kortykosteroidów. Zwykle skuteczniejsze są zastrzyki do stawu ramiennego niż pod wyrostek barkowy, bo to staw jest głównym źródłem stanu zapalnego.
- Steroidy w tabletkach nie dają trwałych korzyści i nie powinny być stosowane rutynowo.
Opanowanie bólu ułatwia udział w ćwiczeniach przywracających ruch. Program powinien obejmować niebolesne ćwiczenia czynne z asekuracją (np. zdrową ręką lub kijem) oraz delikatne rozciąganie we wszystkich kierunkach ruchu.
Tym różni się od postępowania przy uszkodzeniu stożka rotatorów: przy zamrożonym barku nacisk kładzie się głównie na rozluźnianie i rozciąganie, a przy urazach stożka – na wzmacnianie. Ma to znaczenie, bo w zamrożonym barku ćwiczenia z oporem mogą nasilać przykurcz.
U osób, które zgłaszają się w fazie „zamrożenia”, głównym problemem jest sztywność, a nie ból. Ćwiczenia przywracające ruch są wtedy zwykle lepiej tolerowane.
Jeśli mimo 6 miesięcy systematycznego leczenia zachowawczego nie ma poprawy albo następuje pogorszenie, wskazana jest konsultacja ortopedy. W takich opornych przypadkach można rozważyć artroskopowe uwolnienie torebki stawowej lub mobilizację barku w znieczuleniu.
Poprawa następuje stopniowo. Jest to jednak przebieg trudny i długi – zwykle trwa od roku do dwóch lat, a u części osób pewne ograniczenie ruchu zostaje na dłużej. Większość pacjentów odzyskuje jednak zakres ruchu i sprawność barku dzięki indywidualnie dobranym ćwiczeniom połączonym, w razie potrzeby, z leczeniem farmakologicznym.
Przykładowe ćwiczenia
Ćwiczenia bierne i czynno-bierne (wykonywane z pomocą drugiej ręki lub przyboru) mogą być bardzo pomocne. Ćwicz w granicach lekkiego dyskomfortu – ból nie powinien się nasilać po ćwiczeniach ani utrzymywać do następnego dnia. W fazie bolesnej lepsze są krótkie, częste serie niż mocne rozciąganie.
Kiedy pilnie do lekarza
- ból barku z bólem w klatce piersiowej, dusznością lub bólem promieniującym do żuchwy – od razu dzwoń pod 112, bo może to być zawał,
- gorączka, zaczerwienienie i ucieplenie barku – możliwa infekcja stawu,
- nagła niemożność uniesienia ręki lub zniekształcenie barku po upadku – możliwe złamanie, zwichnięcie lub zerwanie ścięgna.
Zamrożony bark – pomoc w Sanoku
Wiele osób miesiącami czeka, aż bark „sam przejdzie”. Tymczasem odpowiednio dobrane ćwiczenia pomagają przejść przez ten czas z mniejszym bólem i lepszą sprawnością ręki. Zobacz, jak pracuję przy bólu barku.
Jeśli masz problem z sięgnięciem za plecy czy uczesaniem się – zapraszam do mojego gabinetu Rehabilio w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
