Złamanie obojczyka to jedno z częstszych złamań – zdarza się zarówno u aktywnych młodych osób, jak i u seniorów po upadku. Większość takich złamań goi się dobrze bez operacji, ale powrót do pełnej sprawności barku wymaga cierpliwości i dobrze zaplanowanej rehabilitacji. Poniżej wyjaśniam, jak rozpoznać złamanie, jak się je leczy, ile trwa zrost i kiedy można zacząć ćwiczyć.
Gdzie leży obojczyk i jak jest zbudowany
Obojczyk to kość długa, która wchodzi w skład obręczy barkowej – czyli „rusztowania”, do którego przyczepiona jest ręka. Od strony przyśrodkowej łączy się z mostkiem, a od strony bocznej z wyrostkiem barkowym łopatki. Tworzy w ten sposób dwa stawy:
- staw mostkowo-obojczykowy,
- staw barkowo-obojczykowy.
Oba stawy są stabilizowane przez więzadła i mięśnie i biorą udział w każdym ruchu barku. Dlatego po złamaniu obojczyka ograniczenie ruchu dotyczy całej ręki, a nie tylko samego miejsca urazu.
Aby opisać miejsce złamania, obojczyk dzieli się na trzy części:
- mostkową (bliższą, przy mostku),
- środkową – tu dochodzi do większości złamań,
- barkową (dalszą, przy barku).
Przyczyny złamania obojczyka
Najczęściej obojczyk łamie się przy upadku bezpośrednio na bark – np. z roweru, na nartach, podczas meczu czy na oblodzonym chodniku. Rzadziej do złamania dochodzi przy upadku na wyprostowaną rękę lub na łokieć – wtedy siła uderzenia przenosi się wzdłuż kończyny aż do obojczyka.
Przy silnym urazie oprócz złamania może dojść do uszkodzenia więzadeł stawu barkowo-obojczykowego. Szczególną sytuacją jest złamanie obojczyka u noworodka podczas porodu – zwykle goi się ono szybko, a postępowanie ustala pediatra.
Objawy złamanego obojczyka
- ostry ból w okolicy barku i obojczyka, nasilający się przy ruchu ręką,
- ręka opada, trudno ją unieść – chory często podtrzymuje ją drugą ręką przy tułowiu,
- obrzęk i siniak nad obojczykiem,
- widoczne zniekształcenie lub „schodek” na kości, czasem wyczuwalne tarcie odłamów (trzeszczenie),
- bark po stronie urazu może wydawać się niższy i przesunięty do przodu.
Przy silnym bólu mogą pojawić się też zawroty głowy i nudności. Rozpoznanie potwierdza lekarz na podstawie badania i zdjęcia RTG.
Kiedy pilnie do lekarza
Każde podejrzenie złamania obojczyka wymaga wizyty u lekarza i zdjęcia RTG. Jedź od razu na SOR (a w razie duszności dzwoń pod 112), jeśli:
- kość przebija skórę albo mocno ją napina (skóra nad złamaniem jest blada, napięta),
- ręka drętwieje, słabnie, jest blada lub zimna,
- pojawia się duszność lub ból w klatce piersiowej.
Leczenie złamania obojczyka
Większość złamań, zwłaszcza w części środkowej i bez dużego przemieszczenia, leczy się zachowawczo. Rękę unieruchamia się w temblaku lub ortezie – zwykle na ok. 2–6 tygodni. Leki przeciwbólowe i chłodzenie pomagają przetrwać pierwsze, najbardziej bolesne dni.
Operację (najczęściej zespolenie płytką lub śrubami) lekarz rozważa m.in. gdy:
- odłamy są mocno przemieszczone lub obojczyk jest wyraźnie skrócony,
- złamanie jest otwarte albo odłam zagraża przebiciem skóry,
- doszło do uszkodzenia naczyń lub nerwów,
- kość nie zrasta się mimo leczenia w temblaku.
Decyzję o sposobie leczenia zawsze podejmuje ortopeda – zależy ona od rodzaju złamania, wieku i aktywności pacjenta.
Ile trwa zrost obojczyka
U dorosłych zrost kości trwa zwykle 6–12 tygodni, u dzieci krócej. Czas ten zależy od miejsca i rodzaju złamania, wieku, palenia papierosów i chorób współistniejących. Pełny powrót do sprawności – zwłaszcza do dźwigania i sportów kontaktowych – trwa często dłużej niż sam zrost, zwykle kilka miesięcy.
Rehabilitacja po złamaniu obojczyka – etapy
Poniższy podział jest orientacyjny. Szczegóły ustala lekarz prowadzący (a po operacji – chirurg prowadzący) – harmonogram zależy od rodzaju złamania i sposobu leczenia.
Okres unieruchomienia
Gdy ręka jest w temblaku, ruszaj tylko palcami, nadgarstkiem i łokciem – kilka razy dziennie, spokojnie i bez bólu. Nie unoś ręki w bok ani do przodu i nie dźwigaj nią niczego. Dbaj o prostą postawę, żeby bark nie „uciekał” do przodu.
Odzyskiwanie zakresu ruchu
Ćwiczenia barku zacznij dopiero wtedy, gdy lekarz potwierdzi, że kość się zrasta (zwykle po 3–6 tygodniach). Zbyt wczesne unoszenie ręki może przemieścić odłamy. Na tym etapie stopniowo przywraca się ruch w stawie ramiennym – przykładowe ćwiczenia znajdziesz na filmie poniżej. Ćwicz w zakresie bez ostrego bólu; jeśli ból narasta i nie mija po odpoczynku, przerwij i skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą.
Wzmacnianie i powrót do aktywności
Gdy zakres ruchu wraca, a zrost jest potwierdzony, dochodzą ćwiczenia wzmacniające mięśnie barku i łopatki. Obciążenie zwiększa się stopniowo. O powrocie do dźwigania, pracy fizycznej i sportu decyduje lekarz – dobrze przygotowana rehabilitacja pomaga zrobić to bezpiecznie.
Jeśli urazowi towarzyszyło też złamanie w obrębie kości ramiennej, przeczytaj wpis o złamaniu guzka większego kości ramiennej.
Po złamaniu obojczyka pomagam odzyskać ruch i siłę barku – zarówno po leczeniu w temblaku, jak i po operacji. Więcej o tym, jak pracuję z bólem i ograniczeniem ruchu barku, przeczytasz na stronie usługi. Wolny termin w moim gabinecie w Sanoku sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
