Łokieć golfisty to potoczna nazwa przeciążenia ścięgien zginaczy nadgarstka w miejscu, w którym przyczepiają się one do kości ramiennej – po wewnętrznej stronie łokcia. Medycznie mówi się o entezopatii lub tendinopatii nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej (tendinopatia to przeciążeniowe uszkodzenie ścięgna, a nie klasyczny stan zapalny).
Mimo nazwy problem dotyczy nie tylko golfistów. Może się pojawić u każdego, kto często i z oporem zgina nadgarstek, zaciska dłoń lub obraca przedramię – przy pracy fizycznej, w ogrodzie, na siłowni czy w sportach rzutowych. Łokieć golfisty występuje rzadziej niż łokieć tenisisty, który dotyczy zewnętrznej strony łokcia.
Jakie mięśnie są zaangażowane
Do nadkłykcia przyśrodkowego (kostnego wyrostka po wewnętrznej stronie łokcia) przyczepiają się mięśnie przedramienia, które zginają nadgarstek i palce oraz obracają przedramię dłonią w dół:
- mięsień nawrotny obły,
- zginacz promieniowy nadgarstka,
- mięsień dłoniowy długi,
- zginacz łokciowy nadgarstka,
- zginacz powierzchowny palców.
Wszystkie te mięśnie mają wspólny przyczep początkowy – tzw. wspólne ścięgno zginaczy – właśnie na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej. Dlatego powtarzalne przeciążenie każdego z nich „zbiera się” w jednym, niewielkim miejscu.
Objawy łokcia golfisty
Do najczęstszych objawów należą:
- ból i tkliwość na ucisk po wewnętrznej stronie łokcia, czasem promieniujące wzdłuż przedramienia,
- ból lub poczucie osłabienia przy chwytaniu, np. przy noszeniu torby czy wykręcaniu ścierki,
- ból przy zginaniu nadgarstka i obracaniu przedramienia, szczególnie z oporem,
- sztywność łokcia rano lub po dłuższym odpoczynku.
Dolegliwości zwykle narastają stopniowo, przez kilka tygodni. Podobne objawy po zewnętrznej stronie łokcia opisuję we wpisie o łokciu tenisisty, a inne możliwe przyczyny – w artykule ból łokcia – co to może być.
Przyczyny
- sporty z powtarzalnymi, dynamicznymi ruchami nadgarstka i przedramienia – golf (stąd nazwa), piłka ręczna, rzuty, tenis (serwis, forhend), wspinaczka, ćwiczenia siłowe,
- praca wymagająca ciągłego, silnego chwytu lub używania narzędzi – np. stolarstwo, praca na budowie, praca z młotkiem czy wkrętarką,
- nagłe zwiększenie ilości pracy lub treningu bez stopniowego przyzwyczajenia tkanek,
- brak rozgrzewki przed wysiłkiem,
- zbyt szybki powrót do pełnej aktywności, zanim ścięgno odzyska wytrzymałość.

Kiedy to może być coś innego
Po wewnętrznej stronie łokcia przebiega nerw łokciowy. Jeśli oprócz bólu drętwieje Ci palec serdeczny i mały albo słabnie ręka, może to oznaczać podrażnienie nerwu łokciowego – wymaga to badania. Nerw łokciowy może być uciskany także niżej, na wysokości nadgarstka – ten problem opisuję we wpisie o zespole kanału Guyona.
Nagły ból z „trzaskiem” podczas rzutu lub upadku na rękę to wskazanie do pilnej konsultacji ortopedycznej – może chodzić o uszkodzenie więzadła pobocznego łokciowego albo złamanie. Do lekarza zgłoś się także wtedy, gdy łokieć jest obrzęknięty, zaczerwieniony i gorący lub gdy masz gorączkę.
Rehabilitacja krok po kroku
Celem rehabilitacji jest zmniejszenie bólu, odbudowa siły i wytrzymałości ścięgna oraz bezpieczny powrót do pracy i sportu. Leczenie można podzielić na trzy fazy. Tempo przechodzenia między nimi zależy od objawów, a nie od kalendarza.
Faza I – wyciszenie bólu
Na początku trzeba ograniczyć czynności, które wyraźnie nasilają ból – nie oznacza to całkowitego unieruchomienia ręki. Doraźnie może pomóc chłodzenie (np. okład z lodu przez kilkanaście minut, przez ręcznik). Wprowadza się ćwiczenia izometryczne, czyli napinanie mięśni bez ruchu w stawie – często zmniejszają one ból. Pomocniczo można zastosować taping.
Faza II – odbudowa siły
Celem jest pełny, bezbolesny zakres ruchu i stopniowe zwiększanie obciążenia ścięgna. Ćwiczenia izometryczne przechodzą w koncentryczne (mięsień pracuje, skracając się) i ekscentryczne (mięsień kontroluje ruch, wydłużając się). Fizjoterapeuta może je uzupełnić terapią manualną i technikami tkanek miękkich.
Faza III – powrót do aktywności
Stopniowo wraca się do pracy i sportu. Ważna jest ocena techniki (np. chwytu kija, sposobu rzutu, pracy narzędziami), ergonomia stanowiska oraz dalsze ćwiczenia wzmacniające, które zmniejszają ryzyko nawrotu.
Przykładowe ćwiczenia
Poniższe ćwiczenia to przykłady – dobór i dawkowanie najlepiej ustalić z fizjoterapeutą. Ból podczas ćwiczeń nie powinien przekraczać 3 w skali 0–10 i powinien ustąpić do następnego dnia. Jeśli ból narasta, drętwieją palce albo następnego dnia jest wyraźnie gorzej – przerwij i skonsultuj się.
- Izometria zginaczy nadgarstka. Przedramię oparte na stole, dłoń skierowana do góry. Drugą ręką przytrzymaj dłoń i próbuj zgiąć nadgarstek, nie wykonując ruchu. Utrzymaj 30–45 sekund, 3–5 powtórzeń.
- Ekscentryczne opuszczanie ciężarka. Przedramię na stole, dłoń do góry, w ręce lekki ciężarek lub butelka z wodą. Drugą ręką pomóż unieść ciężar, a następnie powoli (ok. 3–4 sekundy) opuść go samą chorą ręką. 2–3 serie po 10–15 powtórzeń.
- Ściskanie piłki. Ściśnij miękką piłkę lub zwinięty ręcznik, przytrzymaj 3–5 sekund i rozluźnij. 2–3 serie po 10 powtórzeń.
Podobne zasady obciążania ścięgna – z instrukcjami ćwiczeń – znajdziesz w zestawie ćwiczeń na łokieć tenisisty.
Jeśli ból po wewnętrznej stronie łokcia utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni albo przeszkadza Ci w pracy i codziennych czynnościach – zapraszam do mojego gabinetu Rehabilio w Sanoku. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.


