Drętwieje Ci mały palec i połowa palca serdecznego, a dłoń staje się mniej sprawna przy zapinaniu guzików czy trzymaniu narzędzi? Takie objawy wskazują zwykle na podrażnienie nerwu łokciowego. Jednym z miejsc, w których może on być uciskany, jest kanał Guyona w nadgarstku. Poniżej wyjaśniam, czym jest zespół kanału Guyona, jak go odróżnić od ucisku nerwu przy łokciu lub w szyi i jak się go leczy.
Czym jest kanał Guyona
Kanał Guyona to wąski tunel po stronie małego palca, u podstawy dłoni. Jego ściany tworzą kości nadgarstka (kość grochowata i haczyk kości haczykowatej) oraz więzadła. Przez kanał przechodzą nerw łokciowy i tętnica łokciowa, otoczone tkanką tłuszczową. W obrębie kanału nerw dzieli się na dwie gałęzie: powierzchowną, odpowiedzialną głównie za czucie, i głęboką, która steruje drobnymi mięśniami dłoni.
Sam nerw łokciowy odchodzi od pęczka przyśrodkowego splotu ramiennego (włókna z korzeni nerwowych C8–Th1 w dolnej części szyi). Biegnie wzdłuż ramienia, za wewnętrzną stroną łokcia – to miejsce, które „razi prądem” po uderzeniu – i dalej przedramieniem do dłoni. Po drodze może zostać uciśnięty w kilku miejscach, dlatego ustalenie, gdzie leży problem, jest kluczowe.
Zespół kanału Guyona to ucisk nerwu łokciowego na poziomie nadgarstka. Lekarze nazywają go neuropatią uciskową, czyli uszkodzeniem nerwu spowodowanym długotrwałym naciskiem. Występuje znacznie rzadziej niż zespół cieśni nadgarstka czy ucisk nerwu łokciowego przy łokciu.
Objawy
- drętwienie, mrowienie lub pieczenie małego palca i połowy palca serdecznego (od strony małego palca) oraz okolicy kłębika, czyli „poduszki” dłoni pod małym palcem,
- osłabienie chwytu i szczypania – trudniej utrzymać klucz, otworzyć słoik czy zapiąć guzik,
- trudność z rozsuwaniem i zsuwaniem palców,
- przy dłużej trwającym ucisku – zapadanie się mięśni między kośćmi śródręcza (widoczne „rowki” na grzbiecie dłoni), a w zaawansowanych przypadkach tzw. szponiaste ustawienie palca serdecznego i małego.
Objawy zależą od tego, która część nerwu jest uciśnięta. Ucisk przed podziałem nerwu daje zarówno drętwienie, jak i osłabienie mięśni. Ucisk samej gałęzi głębokiej powoduje tylko osłabienie ręki – bez zaburzeń czucia. Ucisk gałęzi powierzchownej daje z kolei samo drętwienie.
Nadgarstek, łokieć czy szyja?
Drętwienie 4. i 5. palca nie zawsze oznacza problem w nadgarstku. Warto znać kilka wskazówek:
- Ucisk w nadgarstku (kanał Guyona) – grzbiet dłoni po stronie małego palca zwykle czuje normalnie, bo gałąź nerwu unerwiająca tę okolicę odchodzi jeszcze przed kanałem.
- Ucisk przy łokciu (zespół rowka nerwu łokciowego) – drętwieje także grzbiet dłoni po stronie małego palca, objawy nasilają się przy długim zginaniu łokcia (np. przy telefonie, w nocy), często towarzyszy im ból po wewnętrznej stronie łokcia. O innych przyczynach bólu w tej okolicy piszę we wpisie o łokciu golfisty.
- Ucisk korzenia nerwowego w szyi – ból i drętwienie promieniują od karku przez bark i przedramię, a objawy zmieniają się przy ruchach głowy.
- Zespół cieśni nadgarstka – dotyczy innego nerwu (pośrodkowego) i obejmuje kciuk, palec wskazujący, środkowy i połowę serdecznego. Więcej przeczytasz we wpisie o zespole kanału nadgarstka.
Przyczyny
- torbiel galaretowata (tzw. ganglion) lub inna łagodna zmiana w okolicy kanału – to jedna z najczęstszych przyczyn,
- powtarzający się nacisk na podstawę dłoni – praca z narzędziami (młotek, śrubokręt, wiertarka), podpieranie się na dłoni,
- długie jazdy na rowerze z opieraniem dłoni na kierownicy,
- urazy i złamania w okolicy nadgarstka, szczególnie złamanie haczyka kości haczykowatej,
- zmiany w tętnicy łokciowej, np. poszerzenie (tętniak) lub zakrzep po wielokrotnym uderzaniu dłonią.
Długotrwały ucisk utrudnia krążenie krwi w samym nerwie i powoduje jego obrzęk. Krótki ucisk daje objawy, które szybko mijają, ale przewlekły może trwale osłabić pracę nerwu – dlatego nie warto długo zwlekać z diagnostyką.
Jak wygląda diagnostyka
Badanie zaczynam od wykluczenia ucisku nerwu wyżej – w szyi i przy łokciu. Następnie oglądam dłoń pod kątem zaników mięśni, sprawdzam czucie, siłę chwytu i szczypania w porównaniu z drugą ręką oraz badam okolicę kanału dotykiem. Testy prowokacyjne, np. opukiwanie nerwu (objaw Tinela), wykonuje się często, choć ich wartość w tym zespole jest ograniczona.
Rozpoznanie potwierdza lekarz. Pomocne badania to:
- USG lub rezonans magnetyczny – pokazują m.in. torbiel, zmiany w mięśniach i naczyniach,
- RTG lub tomografia komputerowa – przy podejrzeniu złamania kości nadgarstka,
- badanie przewodnictwa nerwowego i EMG – pozwalają określić miejsce i stopień uszkodzenia nerwu,
- badanie naczyń (np. USG z opcją Dopplera, test Allena) – gdy podejrzewa się problem z tętnicą łokciową.
Leczenie zachowawcze
W łagodnych przypadkach, gdy nie ma wyraźnej przyczyny mechanicznej (np. torbieli), zaczyna się od leczenia bez operacji. Dowodów naukowych na jego skuteczność jest niewiele, ale gdy objawy wynikają z powtarzającego się nacisku, najlepiej działa zmiana sposobu używania ręki:
- unikanie opierania się na podstawie dłoni i uderzania nią,
- zmiana chwytu narzędzi, grubsze lub amortyzujące rękojeści,
- u rowerzystów – rękawiczki z wkładkami żelowymi, częsta zmiana ułożenia rąk na kierownicy, sprawdzenie ustawienia roweru,
- szyna ochronna na nadgarstek i leki przeciwzapalne – według zaleceń lekarza.
Kiedy operacja
Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy albo przyczyną ucisku jest zmiana, która zajmuje miejsce w kanale (np. torbiel, odłam kostny), lekarz może zaproponować operację. Polega ona na odbarczeniu nerwu, czyli uwolnieniu go od ucisku, i usunięciu przyczyny. Po zabiegu ważna jest rehabilitacja – szczegóły ustala chirurg prowadzący, a harmonogram zależy od rodzaju zabiegu. Więcej o tym, jak wygląda rehabilitacja pooperacyjna, przeczytasz na osobnej stronie.
Kiedy pilnie do lekarza
Nie czekaj z wizytą u lekarza, jeśli:
- słabnie siła ręki lub widzisz zapadanie się mięśni między kośćmi dłoni,
- wyczuwasz guzek po stronie małego palca,
- palce są zimne, blade lub sine,
- objawy pojawiły się po urazie nadgarstka, a podstawa dłoni po stronie małego palca bardzo boli przy ucisku.
Jeśli drętwienie lub osłabienie ręki pojawiło się nagle i towarzyszy mu opadający kącik ust, trudność w mówieniu lub drętwienie połowy ciała – od razu dzwoń pod 112.
Jak może pomóc fizjoterapeuta
Fizjoterapeuta może pomóc ustalić, czy ucisk nerwu łokciowego dotyczy nadgarstka, łokcia czy szyi, dobrać ochronę dłoni i sposób chwytu w pracy i podczas jazdy na rowerze, a także ćwiczenia. Po operacji w obrębie ręki rehabilitację prowadzi się według zaleceń chirurga – często pod okiem fizjoterapeuty specjalizującego się w terapii ręki. Jeśli przyczyna może wymagać badań obrazowych lub EMG, potrzebna jest konsultacja lekarska. Gdy źródło objawów leży w szyi, więcej informacji znajdziesz na stronie o leczeniu bólu szyi.
Jeśli drętwieniu 4. i 5. palca towarzyszy ból lub sztywność szyi – zapraszam do mojego gabinetu w Sanoku; sprawdzę, czy objawy nie mają źródła w odcinku szyjnym. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.
