Zespół cieśni nadgarstka (zespół kanału nadgarstka, w skrócie CTS) to neuropatia uciskowa nerwu pośrodkowego, czyli podrażnienie nerwu uciskanego w ciasnym kanale na wysokości nadgarstka. To najczęstsza neuropatia uciskowa kończyny górnej. Powoduje mrowienie, drętwienie, ból i uczucie ciężkości ręki, a przy długim trwaniu – także osłabienie i zanik mięśni unerwianych przez nerw pośrodkowy.
Najczęściej choruje ręka dominująca, ale częste są też przypadki obustronne.
Jak zbudowany jest kanał nadgarstka
Kanał nadgarstka tworzą kości nadgarstka oraz rozpięte nad nimi więzadło poprzeczne nadgarstka. Przez ten tunel przechodzi nerw pośrodkowy, a razem z nim:
- ścięgno zginacza długiego kciuka,
- cztery ścięgna zginacza powierzchownego palców,
- cztery ścięgna zginacza głębokiego palców.
Ponieważ ściany kanału są w dużej części kostne, tunel jest mało elastyczny. Każda zmiana w jego wnętrzu – obrzęk, pogrubienie pochewek ścięgien, wzrost ciśnienia – może powodować ucisk na nerw.
Objawy
Objawy bywają zmienne. Najczęściej są to:
- zaburzenia czucia w kciuku, palcu wskazującym, środkowym i w połowie palca serdecznego (od strony kciuka),
- mrowienie i drętwienie tych palców,
- pieczenie,
- subiektywne uczucie obrzęku dłoni,
- dolegliwości, które na początku pojawiają się głównie w nocy i nad ranem – często budzą i wymagają „strzepywania” ręki,
- w bardziej zaawansowanych przypadkach osłabienie mięśni kłębu kciuka – przedmioty, np. szklanka, wypadają z ręki.
Jeśli drętwieją głównie palec serdeczny i mały, przyczyną może być ucisk innego nerwu – więcej we wpisie o zespole kanału Guyona.
Przyczyny i czynniki ryzyka
- w większości przypadków nie da się wskazać jednej przyczyny (tzw. postać idiopatyczna),
- choroby ogólnoustrojowe – reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzyca, niedoczynność tarczycy,
- urazy nadgarstka,
- ciąża,
- nadwaga i otyłość – zwiększają ryzyko szacunkowo ok. 1,5 raza (nadwaga) i ok. 2 razy (otyłość),
- praca z powtarzalnymi ruchami zginania i prostowania nadgarstka lub z narzędziami wibracyjnymi.
Jak się bada zespół cieśni nadgarstka
- Ocena czucia w obszarze unerwianym przez nerw pośrodkowy – w porównaniu z obszarem innego nerwu i z drugą ręką.
- Oglądanie dłoni i porównanie z drugą ręką – czy nie ma zaniku mięśni kłębu kciuka lub innej asymetrii.
- Testy siły mięśni kłębu kciuka.
- Test Phalena – zgięcie nadgarstka do ok. 90 stopni i utrzymanie przez 1 minutę. Wynik jest dodatni, gdy pojawiają się typowe objawy.
- Test Tinela – opukiwanie nerwu pośrodkowego po dłoniowej stronie nadgarstka. Wynik jest dodatni, gdy mrowienie promieniuje do palców unerwianych przez ten nerw.
- Test uciskowy – ucisk kciukami nad kanałem nadgarstka przez 1 minutę. Wynik jest dodatni, jeśli pojawiają się objawy w obszarze nerwu pośrodkowego.
- Badanie przewodnictwa nerwowego (EMG) – potwierdza ucisk nerwu i ocenia jego nasilenie.

Co warto wykluczyć
Podobne objawy mogą dawać inne schorzenia:
- ucisk korzenia nerwowego w odcinku szyjnym kręgosłupa (radikulopatia szyjna),
- ucisk splotu ramiennego,
- ucisk nerwu pośrodkowego wyżej, w okolicy łokcia lub przedramienia,
- ucisk nerwu łokciowego lub promieniowego,
- uogólniona neuropatia, np. cukrzycowa,
- zmiany zwyrodnieniowe stawu u podstawy kciuka (staw nadgarstkowo-śródręczny),
- zespół de Quervaina – zapalenie pochewek ścięgien kciuka,
- zmiany zwyrodnieniowe nadgarstka,
- dnę moczanową.
Ponieważ przyczyną drętwienia palców bywa także szyja, warto ją zbadać – więcej na stronie ból szyi.
Kiedy nie czekać
Zgłoś się do lekarza i wykonaj badanie przewodnictwa nerwowego (EMG), jeśli:
- drętwienie utrzymuje się cały czas, a nie tylko w nocy,
- zauważasz „zapadnięcie” mięśni u podstawy kciuka,
- słabnie chwyt i wypadają Ci z ręki przedmioty.
W takiej sytuacji często potrzebna jest operacja, a zwlekanie może pogorszyć jej wyniki. Jeśli natomiast drętwienie lub osłabienie ręki pojawiło się nagle, razem z osłabieniem połowy ciała, opadnięciem kącika ust lub zaburzeniami mowy – dzwoń pod 112, bo może to być udar.
Leczenie zachowawcze
Przy łagodnych i umiarkowanych objawach zwykle zaczyna się od leczenia bez operacji:
- ograniczenie przeciążeń – zmiana sposobu wykonywania czynności, które nasilają objawy, przerwy w pracy,
- orteza na noc – utrzymuje nadgarstek w pozycji neutralnej (prosto), zwykle przez kilka tygodni,
- ćwiczenia ślizgowe nerwu i ścięgien – poprawiają ruchomość nerwu pośrodkowego i ścięgien w kanale,
- praca z szyją, barkiem i całą kończyną – mobilizacja odcinka szyjnego i tkanek na przebiegu nerwu,
- aktywacja osłabionych mięśni, np. kciuka,
- terapia manualna tkanek nadgarstka – jako uzupełnienie; dowody jej skuteczności są słabsze niż dla ortezy i ćwiczeń,
- miejscowy zastrzyk sterydowy – przy nasilonych objawach lekarz może go zaproponować; daje ulgę zwykle na kilka tygodni lub miesięcy.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne w badaniach nie wykazują przewagi nad placebo w zespole cieśni nadgarstka.
Leczenie operacyjne
Gdy leczenie zachowawcze nie pomaga albo objawy są zaawansowane, wykonuje się zabieg odbarczenia nerwu – przecięcie więzadła poprzecznego nadgarstka. Można to zrobić metodą otwartą (przez niewielkie nacięcie na dłoni) lub endoskopową.
Obie metody – otwarta i endoskopowa – mają podobną skuteczność. Endoskopia zwykle pozwala szybciej wrócić do pracy, ale nie wszędzie jest dostępna. Wybór metody zależy od chirurga i Twojej sytuacji.
Po zabiegu rehabilitacja pomaga odzyskać ruchomość blizny i siłę chwytu. Szczegóły ustala chirurg prowadzący – harmonogram zależy od rodzaju zabiegu. Więcej na stronie rehabilitacja pooperacyjna.
W moim gabinecie w Sanoku przy drętwieniu palców badam nie tylko nadgarstek, ale też szyję i bark, a następnie stosuję terapię manualną i dobieram ćwiczenia. Jeśli drętwieją Ci palce – zapraszam na konsultację. Wolny termin sprawdzisz w kalendarzu online, możesz też zadzwonić: 508 813 267.


